İşcanbaba

Konu başlığı " Hasan Harmancı Dedeleri "ASALAK" olarak tanımladı" olacaktı.

BOŞ SAYFA VE KAN II

Hasan Harmancı

Aleviliği topluluklarını tartışırken onları da aşan bir etnik ve inanç kimliği üzerinden hareket etmek gerekir. Bu tartışmanın iki boyutu vardır. Bunlardan birisi Aleviliği çevreleyen kültürlerle ilişkisidir. Bu ilişkiyi İslam coğrafyası çerçevesinde ele almak gerek. İslam muhaliflerinin yarattığı bir kültür ve inanç dünyası sorunu öncelikle. Daha gelişmiş bir dünyada muhalif olmak ve kendini korumaya çalışmak zordur. Çatışmalar karşılıklı katliamlarla veya sürgünlerle sürdürülmez ancak önemli ölçüde eğitim, medya ve iktidar olanlar tarafından ekonomik yaptırımlar veya ötekileştirme ilişkileri izlenir. Muhalif olmanın buradaki verimliliği ise uluslar arası koruma ve ifade alanlarının güçlenmesidir. Alevilik bu tarihsel veya inançsal- kültürel birliktelikler açısından değerlendirilebilir boyuttadır. Bu yapıların özellikle Alevi yaşam çizgisini belirleyen efsanevi kimliklerin yaygınlığı ise ortak bir amaç açısından önemli ölçü de güveni, ilke birlikteliğini ve yardımlaşmayı kolaylaştırmaktadır.

İkincisi ile tarihsel birikimlerinin ve coğrafya olarak belirli yerleşim alanlarını belirlemiş olmalarıdır. Hala Alevi kent, bölge köy gibi imgeler yaşayan yetkinliktedir. Aleviler kentlere taşınmalarına karşın, kendi eski yurtlarına (üçüncü kuşakta bu durum belli değildir) sahip olma bilicini yeniden aktifleştirmişlerdir. Yurtlarında bıraktıkları kutsal mekanları, doğa parçalarını özenle yeniden sahiplenmektedirler. Bu amaçla bu kutsal yerlerde yattığına inandıkları efsanevi yerel kişilikleri sahiplenmeleri, bazı kutsal mekan ve alanlarının yeniden ritüel canlanmalara sahne olması onlar da ortak bir kültür ve inanç taşıyıcılığı görevi geliştirmektedir. Aleviler, kültürel birikimlerine nasıl yaklaşacaklarını -bu çerçevede bazı yerlerde- çatışmalı da olsalar karşılıklı sahip olma isteği içerisindeler. Bu çatışmaları kültürleri içinde uzun süreden beridir gelişen ideolojik, felsefi ve inançsal ayrı bakış bilinçlerinden kaynaklanmaktadır. Sahiplenme her ne kadar kurumlar arasında bir iletişimsizlik, yaptırım veya işlevsellik üzerinden yürütülse de belirgin bir kültür- ideolojik ayrılık yadsınamayacak ölçü de kurumsallaşma yaratmıştır.

Liberal bir kimlik etrafında toplanmış olan Cem Vakfı çevresinin varlığı karşısında, Marksist- Alevi bir yapılanma devletin desteği ve gölgesi altında psikolojik olarak yadırganıyor. İnsanların inançlara yönelik görüşleri sonuçta kültür-eğitim dünyalarının onlarda belirlediği görüşleri çerçevesinde yaşam alanlarını tanımlamalarını sağlar. Özellikle 1960’lardan sonra yeni bir yaşam kültürü edinen ve bunu kentlerdeki yaşamsal beklentileri çerçevesinde gerçekleştiren Aleviler, bu konuda yeni özdeşlikler düşünebilmekte ve Aleviliğe bakışlarında bu karşılıklı göstergeleri kullanabilmekteler. Alevi dedelerinin bir bölümü de bu 1960’larda başlayan yeni yaşam ilişkisi içinde kendilerini, inançlarını, felsefelerini ve günlük hayat ilişkilerini değiştirmişlerdir. Bu değişim dedeler ve talipler aralarında çok yönlü “belirgin” bir farklı düşünme ve davranma çizgisi yaratmıştır. Cem dergisi olarak gelişen yapı etrafındaki daha gelenekçi ve liberal görüşler izlemeye başlamışlardır. Ancak İslami literatürden yararlanarak Alevilik düşüncesini oluşturanlar ile modern, bilimsel düşünce yöntemleri kullanan ve Aleviliğe bir inançtan daha öte anlamlar yükleyerek felsefe, tarihsel ilerleme ve sosyo- ekonomik göstergeler açıdan bakan Marksist- Aleviler arasında ritüel ve mücadele araçları açısından farklılıklar oluşmuştur.

Bu farklılıkların bazı yönleri yakın dönemde iktidarla kurulan ilişkilerde, çalıştaylarda, nasıl bir yöntem izlenmesi gerektiği konusu olarak belirgin biçimde ortaya çıkmıştır. Liberal olan dedeler Hükümet’in çalışma yöntemlerini olumlu bulup izlerken, diğer genel olarak muhalif ancak, çoğunlukla Marksist görüşler sergileyen Aleviler ise, bu çalışmaların yaratacağı “kumpasçı” ve kullanıcı, oyalayıcı etkiyi baştan görerek geri çekilmeyi tercih etmiş veya eleştirel bakmışlardır.

Aleviler arasındaki bu yapı farklılığı ve davranışları, ideolojik yaslanma içinde bulunan örgütleri aracılığıyla, alt ve üst- yapıları açısından da belirliyor. Liberal Cem Vakfı çevresinin Alevi kimlik sorununa bakışı ile Sol kulvarda (Marksistler de dahil) yer alan Alevilerin bakışı ve yaptırımları arasında önemli bir nitelik farklılığı gelişmiştir.

Alevilikte inançsal ve kültürel birlik, mitolojik-ritüelci kahramanların ve şair-filozofların/dervişlerin etkisiyle gerçekleştirilmiş uzun bir sentezler dizisinin ürünüdür. Bu sentezin “yeni yapılanma” modernleşme sürecinde ileriye ve diğer kültürel dinsel dünyalara, karşıtlıklara nasıl taşınacağı ise muğlaktır. Literatürleri, kahraman kimlikleri, ritüel ve şairleri farklı okuma nedeniyle önemli bir sahiplenme sorunu yaşamaktadırlar. Bilimsel bir sentezcilik yerine, belli ideolojik kimliklerle felsefi – inanç yapılarını yeniden ela almaya çalışmaları onlarda karşılıklı gerilimler ve benzeşimler yaratmaktadır. Bu benzeşimlerin dinsel yansımanın en güçlü örneklerini Cem Vakfı uygulamalarında görmekteyiz. Cem Tv’de de her Perşembe geceleri yayınlanan cemler önemli ölçüde bu İslami liberalleşmeyi taşımaktadır ve uygulamalar neredeyse İslam dininin bazı tarikat ritüellerine yaklaştırılmaktadır. Cem Vakfı yayınları radyo, televizyon, dergi ve kitaplar ise bu açıdan abartıyı da aşacak ölçüde zorlama bir İslami koşullanma oluşturmaktadır.

Sol kulvarda yer alan çoğunluğu Marksist- Aleviler ise, güncel sorunlarla mücadeleyi öncelikli ele alıp, Alevi kimliğinin kendi taşınma biçimlerini, tarihsel ve sosyal yeniden yaşanabilir aktivist yönelimine sahip çıkmaktadırlar. Daha çok kimlik, İslami asimilasyon, devletin kültürel koşullanım yaratma işlevine karşı çıkmaktadırlar. Devletin Aleviliği kamusal alanın dışında tutuyor olması yine bu anlayışlar arasında ortak bir görüş olarak görünmesine rağmen önemli zaaflar barındırmaktadır. Genel kabul Alevilerin gizli bir muhalif çizgi sürdürmeleridir. Ancak liberal çevreler bunu kırmaya çabalarken, sol kulvarda bulunanlar ise Aleviler açısından daha tutarlı ve imgeleri olan bir kimlik yaratma amacı taşıyorlar. Bu nedenle “kültürel azınlıkların” özgürlük talebi ile hareket ediyorlar. Bu özgürlük taleplerinin güçlenmesinde yurtdışı örgütlenmelerini ise yabana atmamak gerek. Aleviliğin yeniden örgütlenmesi açısından önemli bir kurumsallaştırma gücü ve yenilenmesi yaratmış olan bu örgütler, Türkiye’de nasıl bir kimlik tanımı geliştirilmeli, anayasal talepler ve entegrasyon formüllerine daha destekçi ve açık duruyorlar.

Bütün bu tartışmalar içinde önemli bir sözcülükleri bulunan dedeler ise kimlik tanımlamaları noktasında sığ bir imgelemin ötesine geçememektedirler. Modern örgütleri arasında yaşanan gerilimlerde bazen muhafazakar bazen de kamu uygulamaları karşısında gelenekten gelen bilinç ve felsefeyi taşıyacak güç, bilinç ve örgütlenme eksikliğinden dolayı verimsiz kalmaktadırlar. Alevi toplumunun tarihinde güçlü etkileri bulunan dedelik kurumu, belirli imgelere sığınarak toplum içinde “asalak” (yola baş koymuş dede ve babaları tenzih ediyorum) bir simge olmanın ötesine geçememeleri nedeniyle topluluğun mücadele alanında eksik kalmaktadırlar.

Dedelerin (Babalar da bu kategoride anlaşılması gerek) Türkiye’de bağımsızlaşmış ve modern kurumsal bir örgütlenmeleri bulunmamaktadır. Başka yazılarda belirttiğim gibi Anayasa karşısında “korsan’dırlar (Halife-baba ve babaları da unutmamak gerek. Üstelik onların ne yaptıklarını, hizmetlerini, katkılarını görmek bile mümkün olamaktadır). Dedeler daha çok halihazırda bulunan örgütler içinde sessiz konumlanarak, mücadele alanları ile doğrudan ilgilenmeyen veya “görüntü olma” dışına çıkmayarak zarif bir zaaflılık oluşturmaktalar. Halbuki modern dünyaya taşınmış olan Alevilerin kimlik mücadeleleri ve ritüel uygulamaları sözkonusu olduğu her alanda öncelikli olarak “dede/baba” imgesi ve simgeciliği önem arzetmektedir. Bu güçlerini sadece simgeler aracılığıyla toplulukları arasında da sürdürmeleri ve tek yanlı bir beslenmeye neden olmaları Aleviler arasında birlikte oluşmuş teşvik ve moral hareket kabiliyetini eksik bırakmaktadır. Cem Vakfı çevresinde sessizce asimilasyon uygulamalarına bilinçli-bilinçsiz taraf olan (ancak yalnız kaldıklarında veya felsefi bilinçlerini ifade ettiklerinde Cem Vakfı uygulamalarına karşı çıkan), Sol muhalif yapıların inşa ettikleri cemevlerinde geleneğe uygun cem yapmaya çalışarak, onların muhalif kimliklerine karşı ise yadsıyıcı bir perspektif izlemeyi tercih ediyorlar.

Toplumsal bilinçlerinde alaşağı olmamalarına, Aleviler arasında her koşulda önemli bir simge olarak saygı ve elitik bir barınmaya sahip olmalarına rağmen, her iki kulvarda da sadece “kan koşullu” bir değer olarak “zorunlu saygın” kalmayı yeterli görüyorlar. Alevilikteki derinden belirleyici değişim döneminde “evlad-ı seyitlik” silsilesinin vebaline karşın eksik, ancak koşulların getirdiği kariyer, değerli olma ve ritüelleri özgürce yürütme nimetlerinden yararlanarak “asalak” ve “umursamaz” odaklı yeterlilikte kalmayı seçiyorlar. Bu nedenle Alevilerin yeni yapılanmaları sürecinde bir ilk olarak görülebilecek “Dergah’ta Birlik” toplantıları dedelik kurumunu ve dedeleri/babaları ciddi bir uyarıdır ve toplumsal beklentiyi sahiplenmeye çağırmaktadır. Aleviler ile dedeler/babalar arasında kaybolmuş bu kesişim noktalarının yakalanması, Aleviliğin modern dünyada güçlü ve savrulmadan yer almasına katkı olacaktır. Aksi halde, Alevilerin toplumsal ve geleneksel işlevlilik çerçevesinde beklentilerini karşılamakta zorlanan, eksik kalan modern örgütlerin yaratacağı özgürleşme hareketleri, dedeleri/dayanamazlarsa ve yeni insan üretemezlerse babaları) geride bırakarak, modern örgütlenme içinde simge adları ile işlevsiz ve kültürel sürecin dışında “hayali kimikler”e dönüştürecektir. Kitlesel işlevlerini sadece “ibadet” yapan, düşünürmüş gibi davranan, ancak nitel olarak tüm bir felsefe ve kültürün, düşün dünyasının hareket ettiricisi olan dedeler/babalar yeni Alevi kimliğinin oluşturulmasında vasıflı bir özne mi olacaklar, yoksa dinamik dışı, koşulların yaratacağı kazanımdan nemalanarak mı var olacaklar. Bu durumun özeleştirisinden yola çıkarak tüm bir Alevi hayatında nasıl rol oynamaları gerektiğini göstermek durumundadırlar.Peyikcimail.grup.com

İşcanbaba

seytan

Yazar Hasan Harmancı'yı bu yazısından ötürü yürekten kutluyorum.
tam anlamıyla olmasa da, ŞEYTANCA bir yazı olmaya aday olduğunu söyleyebilirim. Çoğunluğun RAM olduğu bir toplumda, ŞEYTAN olmak veya Şeytan'lığa aday olmak oldukça önemlidir.
Beynine, yüreğine ve kalemine sağlık sevgili Harmancı.

Naki

İşcanbaba

Naki

toprak_1903

anası babası alevi olmayan bir aydın la hasan harmancı
hamza aksütün ve işcanbanın görüşüne ters bir yazı yazmiştır.
canlar
hasan harmacı ile anası babası olmıyan yazarımıza ne diyelim.

müşkün mı yoksa düşkünmü diyelim.
alevilik de fetva oldugunu bilmiyordum

saygılar

İşcanbaba

İşcanbaba

Naki