Hamza Aksüt

İRAN GEZİSİ I: İRAN HORASANI
12 Kasım 2011 günü uçakla İstanbul’dan Meşhed’e hareket ettik. Yaklaşık dört saatlik bir yolculuktan sonra gece yarısı Meşhed hava limanına indik. İki kişi bizi karşıladı; biri mihmandar, biri rehber.

Minibüsle otele hareket ettik. On on beş dakikada otele ulaştık. Sıradan bir otel. İki genç bayan resepsiyon görevlisi. Eşarpları saçlarının ancak yarısını örtüyor. Aşırı makyajları hemen göze çarpıyor. Kısa bir sohbetten sonra odalarımıza çekiliyoruz.

Meşhed, Horasan ostanının (eyalet, istan’ın farklı telaffuzu) başkenti. Nüfusu üç milyon. Yaklaşık Ankara kadar.

Sabah erkenden kahvaltıya iniyoruz. Mihmandarımız çok disiplinli. Geç kalanları anında uyarıyor. Kahvaltı açık büfe. Bu ara rehber de otele geliyor. Mihmandar kırk yaşında Şii-Azeri Türk, rehber elli elli beş yaşında Şii-Fars. Tebriz doğumlu mihmandar yıllar önce Tahran’a göçmüş, bu nedenle Azeri Türkçesini de tam konuşamıyor.

Minibüsle Nişabur’a gideceğiz. Şoför Fars. Hemen hemen hiç konuşmuyor. Nişabur-Meşhed arası yaklaşık 120 kilometre.

İran Horasanını, Aleviliğin oluşum coğrafyası olarak gören arkadaşlar benden daha heyecanlı. Alevilikle ilgili çok yeni bulgu ve bilgilere ulaşacaklarını düşünüyorlar. Meşhed, planlı bir kent. Yolları geniş ancak, trafikteki araba sayısı bir hayli fazla. Nişabur’a doğru yol alıyoruz. Hava biraz sisli olsa da coğrafi yapıyı görmemize engel değil. Düz bir arazi, hemen hemen ağaçsız. Uzakta sıradağlar. Yerleşim birimi yoğunluğu Türkiye’ye göre çok düşük. Ara sıra gördüğümüz köyler ise çok küçük.

Arkadaşların bazıları Türkiye’deki kısır Alevi tartışmalarına dalmış durumda. Yüksek sesle, hararetle tartışıyorlar. Bir süre sonra bir mola veriyoruz. Mola yeri, western filmlerindeki gibi barakalardan oluşan dükkan kümesi. Çevresinde çok az sayıda ev de var. Mihmadar ne içeceğimizi soruyor, bazılarımız su, bazılarımız çay diyor. Çevreyi gözetliyorum, yine aynı. Uzakta sıradağlar, ağaçsız dümdüz bir arazi. Yola devam ediyoruz. Sağlı sollu küçük yerleşim birimleri. Bazıları, modern yapılardan oluşuyor. Demek ki çok yakın zamanda birçok yerleşim birimi oluşturulmuş. Sol tarafta demiryolu uzanıyor. Arazi gitgide çöl görünümü kazanıyor. Kumlu bir çöl değil, say denen kayamsılarla karışık bir yapı.

Sağ tarafta sıradağlar uzanıyor. Sivas-Kayseri yolunun Şarkışla-Gemerek kesimi aklıma geliyor. Sıradağların eteğinde küçüklü büyüklü köyler. Tarım arazisi de başlıyor. Yoldan sağa sapıyoruz, levhada Arap alfabesi ve Latin alfabesiyle Gademgah yazılı.
Gademgah, sekizinci imam Rıza’nın ayak izinin bulunduğu türbe çevresinde oluşmuş, sıradağların eteğinde küçük bir kent. İmam Rıza, ayağını yere vurmuş ve su çıkarmış. Alevi erenlerin asasını yere vurup su çıkarması gibi.

Gademgah planlı bir kent. Türbeye doğru yürüyoruz. Kadın sayısı erkekten fazla. Tümüne yakını çarşaflı. Saçlarının bir kısmı görünüyor. Suyun kaynağına gidiyoruz. İçeride İmam Rıza’nın iki ayağının tabanının görüntüsü var. Camekan içinde, ışıklı. Halep’teki Meşhed-i İmam Hüseyin gibi. Kaynayan su oldukça fazla. Ayak izlerini niyaz ediyoruz. Ben dua okuyorum. Ayak izinin bulunduğu oda hemen hemen dolu. Ziyaretçiler ikişer rekat namaz kılıyor. İmam Rıza’dan dilek diliyorlar. Niyaz ediyorlar, yüz sürüyorlar. Ağlayanlar da var.

Türbe, irili ufaklı birçok binadan oluşuyor. Binaların önünde dev ağaçlar. Hava güneşli ve sıcak. Kanallardan şırıl şırıl su akıyor. Yerler tertemiz. Kapıda türbenin resimleri satılıyor.

Ziyaretimizi tamamlayıp çarşıya yöneliyoruz. Rehbere çevredeki dinsel grupları soruyorum. Amacım, Alevilerin olup olmadığını öğrenmek. Alevi deyince anlamıyor. Ali-ilahi deyince “Evet var, Meşhed’de cemhaneleri de var”, diyor. Arkadaşlardan birisi zamanlamayı iyi hesaplamayarak konuya dahil olup “Onları görebilir miyiz” diye sorarken mihmandar yaklaşıyor ve olumsuz yanıt veriyor.

Tekrar Nişabur’a doğru yola çıkıyoruz. Aynı dağ sırası ve düzlük bizi izliyor. Sağlı sollu tarlalarda güzel görünüşlü, bilmediğimiz bir bitki ekili. Ne olduğunu soruyorum, zahranmış. Aklıma Horasan’da olduğu söylenen Zağferan adlı Kürt aşireti geliyor. Buralarda Zağferan adında bir aşiret var mı, diyorum. Rehber, yok diyor. Kürt var mı, diyorum, ona da olumsuz yanıt veriyor. Rehberin doğruyu söylemediğini daha sonra Fişencan köyünü ziyaret ettiğimizde anlıyorum.

Uzaktan Nişabur görünüyor. Sıradağın eteğinde, kısmen ağaçlı. Önce ana yolun solundaki Firdevsi’nin türbesini geziyoruz. Yüksek bir bina, bahçesi oldukça büyük. Bir dilenci ısrarla para istiyor. Rehber türbede çok güzel sesi ve çok güzel yorumuyla Farsça bir melodi seslendiriyor. Bir sanatçıdan farkı yok.

Nişabur 300.000 nüfuslu bir kent. Öğle yemeği için çarşıya gidiyoruz. Cadde ve sokaklar kalabalık. Araba park edecek yer bulmak güç. Rehber bizi Nişabur’un en lüks lokantasına götürdüğünü söylüyor. Çok iyi giyimli erkekler ve kadınlar. Önce birer otlu çorba içiyoruz. Bizim ‘otl(u)aş’ yemeğine benziyor, daha sonra hindi kızartması. Yanında bol pirinç pilavı ve yarpuzlu ayran.

Çarşıyı gezmeye pek zamanımız yok. Kentin kenarındaki Hayyam türbesine gidiyoruz. Muhteşem bir yapı. Hayyam’ın yıldızları gözlediği binalar çok bakımlı, pırıl pırıl.

Daha sonra İmamzade türbelerine gidiyoruz. Yedinci imam Musa Kazım’ın oğlu Abdullah ve kardeşinin türbeleri. Türbe binaları pırıl pırıl. Avizeler, cam süsleme sanatının tüm ustalıklarını yansıtan süslemeler. Türbeleri niyaz edip dua okuyoruz. Türbede büyük bir kütüphane, dışarıda çeşitli eşyanın satıldığı dükkanlar var. Kadın ve erkek mescitleri ayrı.

Nişabur’daki geziyi tamamladığımız, Meşhed’e döneceğimiz söyleniyor. Bir arkadaş, Hacı Bektaş’ın köyüne gitmek istediğimizi söylüyor. Rehber, konudan haberdar olmadığını söylüyor. Mihmandar durumu ona anlatıyor. Rehber, Hacı Bektaş’ın doğum yeri yerine, atalarının doğum yeri ifadesini kullanmamızın daha doğru olacağını söylüyor.

Fişencan köyüne doğru yol alıyoruz. Fişencan, Nişabur’a dört beş kilometre. Kentten görünüyor zaten. Fişencan büyükçe bir köy. Mihmandar köylülere bir şeyler soruyor. Daracık sokaklardan geçip köyün en üst başına kadar gidiyoruz. Arkadaşlardan biri bir evin kapısını çalıyor. Bir erkek pencereyi açıp ne istediğimizi soruyor. Mihmandar, isteğimizi anlatıyor. Ev sahibi, burada sizin istediğiniz türden bir şey yok, burası bahçe diyor. Biz üsteleyince aşağı inip bahçe kapısını aralayarak bizimle konuşuyor. Bahçeye girmeyi devletin yasakladığını söylüyor. Çaresiz, köyden ayrılıyoruz. Daha önce buraya gelen arkadaş burasının bir Kürt köyü olduğunu söylüyor.

Meşhed yoluna giriyoruz. Hiç mola vermeden akşam üzeri Meşhed’e dönüyoruz. Ertesi gün 900 dönümlük İmam Rıza türbesini gezeceğiz.

(Devam edecek)

Saygı ve sevgiyle..

esonto58

abi varsa fotoları da eklerseniz çok güzel olacak

Hamza Aksüt

Yaklaşık on günlük bir gezi. Meşhed, Nişabur, Tus, Isfahan, Tahran ve Rey kentlerini görme olanağı bulduk.
Geziye katılanlar gözlemlerini yazacak. bunlar bir araya getirilip kitap olarak yayı(m)nlanacak.
Sayın esonto.58
Bir hayli fotoğraf ve görüntü çektik. Bazılarını ekleyeceğim.


Saygı ve sevgiyle..

Hamza Aksüt

İran'da gezdiğimiz kentleri sayarken ünlü Kum kentini yazmayı unutmuşum. Şiilik hakkındaki görüşlerime ters uygulamaları daha çok bu kentin en ünlü türbesi olan Makzume Ana'daki (İmam Rıza'nın bacısı) Gadir Hum anmasında gördüm.

Saygı ve sevgiyle...

aris

teşekürler hamza aksüt

Naki