ceritli

Koçgiri aşiretleri grubu Tunceli (Dersim)'in Nazımiye, Pülümür, Hozat ve Ovacık ilçelerinden Sivas yöresine göç etmiş bir Alevi aşiretler konfederasyonudur.Koçgiri aşireti altında toplanan kabileler, çoğunluğu Sivas'ın Zara, İmranlı, Divriği, Hafik, Kangal yöresinde yerleşik, Tuncelinin Ovacık, Hozat, Pertek, Çemizgezek, Pülümür, Kayseri'nin Sarız ve Develi, Adana'nın Tufanbeyli, Kahramanmaraş'ın Göksün, Erzincan'ın Refahiye, Kemah, Adıyaman'ın Kahta ve çevresindeki köylere yayılmış, Dersimde Zazaki, Sivas yöresinde Kurmanca konuşmaktadırlar.

cetin aktas

Koçgiri aşiretleri grubu Tunceli (Dersim)'in Nazımiye, Pülümür, Hozat ve Ovacık ilçelerinden Sivas yöresine göç etmiş bir Alevi aşiretler konfederasyonudur.Koçgiri aşireti altında toplanan kabileler, çoğunluğu Sivas'ın Zara, İmranlı, Divriği, Hafik, Kangal yöresinde yerleşik, Tuncelinin Ovacık, Hozat, Pertek, Çemizgezek, Pülümür, Kayseri'nin Sarız ve Develi, Adana'nın Tufanbeyli, Kahramanmaraş'ın Göksün, Erzincan'ın Refahiye, Kemah, Adıyaman'ın Kahta ve çevresindeki köylere yayılmış, Dersimde Zazaki, Sivas yöresinde Kurmanca konuşmaktadırlar.

Yaşlıların anlatımı ile Koçgiri adı Kurmanca Büyük göç kelimesinden gelmektedir.Bu kelime Dersimde büyük boynuz anlamına da gelmektedir.Koça Gır büyük göçün Kurmancadaki karşılığıdır.Aşiretler bu isim altında toplanmışlar ve Koçgiri Aşireti Federasyonunu oluşturmuşlardır. Koçgiri adının diğer kaynağı olarak ise Dersimin KOZAN aşireti gösterilir.Koçgirililerin çekirdek kabilesi İbanların, Tunceli/Dersimdeki Kozanlardan, Koçoğullarından geldiği söylenir.Koçgirili Alişir efendininde İbikanlı olması ve Dersime gittiğinde ilk olarak Kozanlılara sığınması bunu doğrulamaktadır.

Dersim Aşiretlerinin, özellikle Batı Dersimdeki Kabilelerin Erzincan ve Sivas arasına çeşitli nedenlerle göç edip yada sürgün edilip, zamanla Koçgiri adı altında bir konfederasyon oluşturduğu bir birliktir Koçgiri Aşireti.Koçgiri Aşiretinin Tunceli kolları ve oymakları Zazaca konuşurlar.Laçin, Balan, İban, Mıstan ve diğer oymakların İç Dersim/Tunceli yakası Zazaki, Sivas yakası Kurmanci lehçesi ile konuşur.Koçgiri ismi aslen Ovacıkta yerleşik olan Kozu aşiretinden gelmektedir.Qozanların ise Dersim Pozvank yöresinden dağıldıkları söylenmektedir.Koçgiri Tarihinin sadece isim benzerliği olan Alevi önderlerine bağlanması son derece yanlıştır.Çünkü Koçgiri aşiretleri Dersim Aşiretlerinin çeşitli oymaklarının bir araya gelerek Konfedere olmasıdır.Koçgiri adının tek bir noktaya bağlanması, tüm Dersim Aşiretlerinin bir Seyitten inme olduğunu iddia etmektir.

cetin aktas

Koçgiri Aşiretleri, Dersim Aşiretlerinin Kuzey Batı koludur [değiştir]Koçgiri dendiği zaman akla tek bir Kabile değil, bu yöreye yerleşmiş birçok Kabile gelir. Koçgiri Yöresine yüzyıllar önce Dersimden göç eden kabileler bu ad altında birleşerek bir konfederasyon oluşturmuşlardır.Bölgeye sonradan gelen kabileler ise bu Konfederasyona katılmamışlardır.Koçgirideki Balıkiler, İbanlar(Oozu), Laçinler Koçgirili kimliğini kabul ederken, İç Dersimdeki akrabaları bu ismi bilmemektedirler. Koçgiri Kabilelerin İç Dersimdeki yayılış alanı başta Xozat-Ocavık, Pülümür, Çemizgezek ve Mazgirt Yöresidir.


Koçgirililerin anlatımları ile göç hikayeler ve dedeleri [değiştir]Koçgiri Aşiretleri çeşitli nedenle Dersimden göç etmek zorunda kalınca ilk toplandıkları yer Erzincandaki Koçgiri köyüdür.Bu köyden dağılarak daha batıya, Zara yöresine dağılmışlardır. Laçinlerin Tunceliden gelen Dedelerinin adı Laçindir.Tunceliden sürgün edilmişlerdir.Laçinoğlu önce Toklucak köyünü kurarken, kardeşi ise Kermeli köyünü kurmuştur.Toklucaklılar Kermeli Köyüne Gunde Mame derler.Daha sonra Laçinler diğer köylere de yayılmşlardır.Laçinler Seyit değildirler.Aslen Dimilidirler. İbanlar kabilesi ise Qozanlardan gelmektedir.Dedelerinin Koçoğulları olduğu söylenir.Qozan Aşireti 1926da isyan etmiştir çeşitli nedenlerle.Qozan Aşireti, Laçin Aşireti gibi Zazaca konuşur İç Dersim topraklarında.Mıstan kabilesi ise İbanlardan ayrılmıştır. Zerıkiyan Kabilesi Koçgiri aşiretinden değildir fakat yöre olarak Koçgirilidir.Zerıkiyan kabilesi Vartodan Mazgirtin Xormek Aşiretinin Xrançık kolundan olan Zerikan Mezrasına göç etmiştir.Bu Köyden ayrılan Dedeleri Cefo ve torunları İmranlıya gelmişlerdir.Cefonın kardeşi Tuncelide vefat etmiştir.Cafer ağa ise kardeşinin çocukları ve ailesi ile İmranlıya yerleşmiştir.Kendisi Altınca köyünü satın almış, diğer aile fertlerini ise Kürtyenice, Gemecik gibi köylere yerleştirmiştir.Ailenin diğer fertleri ise yöreye ilk geldiklerinde Orta Köy, Gencan, Kaxnut çevresine yerleşmişlerdir.Xormekanlıların ana Dili Zazakidir, Koçgiri yöresinde Kurmanca konuşurlar.Aslen Dimilidirler. Çarekan kabileside Koçgiri Federasyonunun dışındadır ama Koçgiri yöresi aşiretidir.Çarekanlar Zarada Zazaki, İmranlıda Kurmanci konuşurlar.Çarekanlılar Paludan dağılmışlardır.Elazığın Palu yöresinden ayrılan Dedeleri Bıyıklı Ahmet, zamanla ailesi genişleyerek Dersim çevresine yayılmışlardır.Bugün aşireti, Pülümür, Erzincan, Sivas, Bingöl, Elazığ çevresinde yerleşiktir.Genellikle Zazaki konuşurlar. Resulanlar da Koçgiri Konfederasyonunun dışındadırlar ama yöre olarak onlar da Koçgirilidirler.Resulan Aşireti Ovacıktan İmranlıya gelmiştir.Dedelerinin adı Seyit Resuldur Aslen Dimilidirler. Saranlar ise Pülümürden göç ettiklerini söylerler.(Kırmızıköprü Köyü)

Koçgiri Kürtçesi [değiştir]Koçgiri Kürtçesi, birçok yörede konuşulan Kurmanciden farklı olarak çok açık ve sert bir şekilde konuşulur.Koçgirilerin büyük bir kısmının geçmişte Zazaki konuşmasından dolayı, bugün Koçgiri dilinde Zazaca bazı kelimeler hala kalmıştır.Örnek verecek olursak, Koçgirililer Anneye Dia/Dae derler ama bunun yanında Anne kelimesinin diğer karşılığı Zazaca olarak Khıle-Kıle dir.Şafi Kurmançlar Hikaye ve Masallara Cirok derken, Koçgirililer Zazaca Ekat kelimesini kullanırlar.

Kurmanciya Koçgiriden örnekler;

Dia/Dae/Khıle:Anne - Baw:Baba - Bra:Erkek Kardeş - Xweng:Kız Kardeş - Xwezur:Kayınbaba - Kalede - Ap-Mam:Amca - Law:Oğlan - Keçe/Qiz:Kız - Bapirede - Dapir:Büyükanne gibi kelimeler örnek verilebilir.


Koçgiri Yöresinden bazı Kürtçe isimler [değiştir]-Lorna

-Yimo

-Temo

-Berfin

-Edê

-Êmis

-H(w)usen

-Usiv

-Xezal

-Veyis

-Bedirxan

-Baran

-Berivan

-Bese

-Bezê

-Zohrê

-Fatê

-Usê

-Zênel

-Zênep

-Silêman

-Memê

-Nazê

-Sarê

-Xanim

-Gulêzar

-Musa

-Bertikan

-Diyab

-Silê

-Zaqo

-Boro

-Qaso

-Anik

-Anê

-Mexsûd/Mexo

-Micê

-Allê

-Hesê

-Dilber

-Eli/Ali/Oli

-Mirza

-Qoçero


Koçgirili Kürt Kökenli Sanatçılar [değiştir]-Rahmetli Alişir Efendi(Şair/Önder - Azger)

-Cihan Çelik (Kondılan)

-Reşo(Zerdüşt)

-Hasret Gültekin (Han Köy)

-Cemil Koçgün (Becek)

-Cefo Çarekiz (Yazar-Zara)

-Metin Öztem (Arıx)

-Evin Çiçek (Yazar - Çimen Köy)

-Ali Kendav(Yazar)

-İpek Reçber

-Hüseyin Ali Rıza Albayrak

-Necla Saygılı





Koçgiri Kürtçesinden Deyişler ve Türküler [değiştir]Mîro

Hespê mîrê min qir û hêşîn Tere dilîze li ser lingê pêşîn Brînên mîrê min pir granin De dilê min jî jê ra dêje

De mîro mîro mîrê mîran Karê te çi li Sêwazê li nav Maciran

De rabe rabe mîro rabe Xewa sibê pir xirab e Xewa sibê pir gran e

Hespe mîrê min qir û boz e De rê ra mere rê bi toz e Dilê xwanga wî ji wî sû ye De lomane jî bi lêv û poz e

De mîro mîro mîrê mîran Karê te çi li Sêwazê li nav Maciran

De rabe rabe mîro rabe Xewa sibê pir xirab e Xewa sibê pir gran e

____________________


Zöre


Hember çaxanda da dikevim Lê lê Xewa min dihat ra dikevim Gotin ku Zöra teji dane Ez dîn dibûm bi çiyan dikevim Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine


Min go zer terem ji serê gorîyan Ez bi qurbanım çavê bîrîyan Gotin ku zer ji dena bîrî Ket ser mîna anê gûnê mîrîyan Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine


Min go bawik dê bawê havîne Lelxî lîlku bakavîne Derdê zerê ji ez bîr nakim Heta wî serê çavê min da te kefa sabûne Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine

Min go Zöhre Tu çi qasisî Dewerê runi li ser wî telisî Bila Dengê Muhammed Ali bibisî Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine

Min go zer diçinî zevîka deştê Ez bi qurbanim porê piştê Zere ji girtine ez digirtim Kopega dapîre xwe naye tenişte Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine

Hember şaxanda çami merxwe Va duna ke dibe çerx bi çerx e Dilê bawê ji Muhammed Ali newe Caran Zörê beşige bide berxe Zer şîrîne zer narîne

Min go zer şîrîne zer narîne Zer merxema dilêmine Ew ji gulan malamine

____________________


Em Kûllî Însan

Em kûllî Însan jü sülba ademî Loma dem bo yermîş kir benda Îmam Usenê Wûn Şah Useyn dipirsin Serdarê Alemê Loma Heq jı Usen ra Serdar Usen dibem Loma Heq ji Usen ra Mazlûm Usen dibem...


Neslê Xelîl Êbraxîm avîj û pake Jı Mûxemmed ra şan du Ayeta levlake Ja Ali ra xatir nûrê vîlayete Loma Heq ji Ali ra Şahê Merdan dibem Loma Heq ji Ali ra Merdê Meydan dibem...


Çarmixe Êsa ji mera girbete Kîg pîrê xwe hebû şîndavî Cennete Êvraxîm jasxa hadirê xwe vate arelem rute Loma Heq ji Êbraxîm ra Xelîl rexman dibem Loma Heq ji Êbraxîm ra Xelîl meşxer dibem...


Xwedê ji Musa hes kir lûma bire tore Bejînî şam da kûllî vara nûre Musa jasxaye ra xam du dua sebire Loma Heq ji Musa ra Musa Kerîmullah dibem Loma Heq ji Musa ra Musa Kerîmullah dibem


Keştîya Nuhem xellas kir ne ji tofane Tofan veqetiya çû serê çiyayê Süphanê Merzeqa Keştiyê dame serê germîya Aşûre Loma Heq ji Nuh ra Nuh Nebîyullah dibem Loma Heq ji Nuh ra Nuh Nebîyullah dibem


Ali kemera pişta Fadimayê Mûxemmed ji tacê serê Zûhreyê Şah Usen male desta Qerbelaye Loma Heq ji Usen ra Şah Sehîdê Qerbelay dibem Loma Heq ji Usen ra Mazlûm Usen dibem Loma Heq ji Ali Şahê Merdan dibem Loma Heq ji Ali Şerê Yezdan dibem


____________________

Arix

Arix dibên li gundê Saran Gava ku zelzele bû Lê lê Dayê dused, sêsed mezel vedan De lê lê lê lê De lo lo lo lo

Hîvik vêket Hîva tijî ye Lê lê Dayê du tene xudana law û qîza Lê lê Dayê yêk nebû zava Serê silgavê

Arix dibên li devê çayê Mala erdlerizandinê bişewite ar berdayê Qemîşê herdu biran nakim ku bikim kilamê De lê lê lê De lo lo lo lo

De palê palê De mamê mamê

____________________

Lé Lé Meke Buke Meke


Çu Maciran hatım jeré Şoret skınye tenga deré Mın slaw da slawa mın négırt Peş gir zerxıs ber da giri

Lé lé meke buke meke Derdan gran qeda meke Ez zı zaten bıbırinım Yeké tı mı rabe meke

Jeléw hatıye réya xwe pıre Seré şüştıye poré xwe şıle Şuna kı dere ye bir kırıye Xweş nébuye hiné kulé

Lé lé meke buke meke Derdan gran qeda meke Ez jı zaten bıbırinım Yeké tı mı rabe meke

Munzur

ceritli

öz sarolu burda

Ozan_Kaya_Qoçgiri

Bir Saro daha geldi

equlibrium

hoşgelidiniz

Ozan_Kaya_Qoçgiri

sağolasın

KIZILBAŞ

sivas/imranlı lıyım.bnede varım

Ozan_Kaya_Qoçgiri

hangi köydensin kardeş ?