Dede-baba

" Orozo tutup, namaz okugan tozor
Dudar çertip, sama tepken ozor"


Oruç tutup, namaz kılan yok olur,
Saz çalıp, zikir eden ileri gider




Yukradaki orjinal dize, Orta asya Ahmet Yesevi'nin müritleri olan Yesevilere, yada "Laçilere= Alllahçılara" aittir.

Ortaasya da yaşayan Laçiler, Kırgızistan, özbekistan, Kzakistan, Tacikistan, Doğu Türkistan ve kaşgarlarda dahi yaşamaktadırlar

Yüzyıllardır var olan laçiler'in ibadetleri ve inançları incelendiğin de pekde Anadoludaki Alevilerden farklı olmadıkları görülmekte, Gece gizlice çerag uyandırıp, kopuz eşliğinde yukardaki beyitleri söyleyip semah dönüyorlar, Kırklara inanıyor, cem yapıyorlar...

Dahası orlardaki sünniler bizleri nasıl suçluyorsa ordakileri aynı şekilde suçluyor iftira tıyorlar, onlarda mum sündü iftiraları siyasi baskılar ve kafirlik suçlamları yöneltiliyor...

Bu Forum başlığı adı altında, Bilimsel bir araştırma olan bir kitaptan aktarımlar yapacağım. Kitap Bir süre Kazakistan'da bulunmuş oralardaki Alevilik ve Anadolu Aleviliği üzerine birçok araştırma yapmış aynı zamanda kazakistan Ahmet Yesevi Üniv. Öğretim üyeliği de yapmış, Seyid Bir Bilim adamımızın ALLAHÇILAR= ORTA ASYA'DA YESEVİLİK KIZILBAŞ TÜRKLER, LAÇİLER, isimli kitabından alıntıdır..



KAYNAK:

1- ALİ YAMAN, ALLAHÇILAR= ORTA ASYA'DA YESEVİLİK KIZILBAŞ TÜRKLER, LAÇİLER

Dede-baba

Laçiler, sosyo-ekonomik yapının doğal sonucu olarak, asırlardır yarı göçebe bir hayat tarzına sahipler, bundan dolayıyazılı kültür yerine sözlü kültüre dayalı bir bilgilenme sürecçine sahipler..

Dolyısıyla laçiler'in kendilerine ait bir yazınsal metinden söz etmek mümkün olmamakla birlikte Sovyet arşivleri ve bu blgelerde kurulmuş devletlerin kendi arşivlerinde kendilerinden bahsedilir...

Buna göre laçiler'in değişleri, Ahmet yesevi'nin Divan-ı Hikmetleri'ne dayanmaktadır. Deste-i Gül, Şah Meşrep, Kul Süleyman laçiler'in en büyük ozanlarından birkaçıdır..

Bu Ozanlar'dan Şah Meşreb'in asıl adı babarahim Maşrab, değişlerin de Allah aşkı ve Tasavvuf ağırlıktadır. Şah Maşrab, İbrahim Ethem ve Halac-ı mansur'u gaibten Piri kamil olarak bilmiş ve eserlerinde Feridüddin-i Attar, Celaletttin Rumi, Nesimi yolundan yüyümüştür.

Kul Süleyman ise, Hoca Ahmet Yesevi'nin en tanınmış halifelerinden'dir. Hakim Ata adıylada anılan Süleyman Bakırgani'dir.

Dede-baba

Laçiler Pir olarak Ahmet Yeseviyi, onların kendi tabirleriyle Kul Koja Ahmet'i kabul ederler. Ve tarikatın başı Piri olarak Kutsarlar.

Laçiler'e göre Hoca Ahmet Yesevi

"... 125 sene yaşadı. 63 yaşına kadar yer yüzünde yaşamış. Hz. Muhammed 63 yaşında hakka yürüdüğü için, Peygamber'imizi kabirdeyken ben bu dünyada nasıl gezerim diye 63 yaşında inzivaya çekilmiştir. Koja Ahmet Yesevi 63 yaşına eriştiği sabah

" ALLAH ALLAH HÛ" derken yer yarılır ve orada 62 sene yaşar..."

Yine Laçiler, Zikrin ve raks-ı Semah hakkında ise su rivayeti anlatırlar..

Günün birinde, Nakşibendi Pirleri Koja Ahmet Yesevi'yi ziyareti gelir orada zikre katılırlar ve raks-ı semayı görürler, bu sırada birçok derviş Sema'ya girer.. derler ki bu dervişlerden bir kısmı aşk-ı semah'ın sırrına erdi kabul eyledi bir kısımın gözüne oyun göründü.. ve semah ehline helal ibadet sayıldı bir kısmına ise haram eylendi..

Ve laçiler göre Hoca Ahmet Ysevi'nin Divanı Hikmeti hakkında


"... Molllara ve hocalara Divan-ı Hikmet uymaz.." derler..

Dede-baba

Sovyet Döneminde bir Rus Ajan Laçilerin gizli ibadetine girer şimdi yazdıklarından birkaç noktayı aktarıyım.

"...İbadethaneri gizlidir. gizlice gece toplanırlar, Kur'an'dan ayetler, evliyalarının sözlerini, ayrıca Allah zikriyle, Hoca Ahmet yesevi'nin sözlerini okurlar. kopuz eşliğinde söylenen bu sözler ile kendilerinden geçer ağlaşırlarlar taki yorgun düşüp kendilerini kaybedene kadar.. sonra çırayı söndürüp dağılırlar..onlar namaz kılmadıkları oruç tutmadıkları için İslama mensup diger din adamları ve halk tarafından ahlaksız iftiralara maruz kalırlar.."


kaynak:

1-Mambetaliyev, Satibaldi ( 1972): Sufizm jana Anıng Kırgızstandagı Agımdarı, frunze,

2- ALİ YAMAN, ALLAHÇILAR= ORTA ASYA'DA YESEVİLİK KIZILBAŞ TÜRKLER, LAÇİLER

Dede-baba

Laçilere Neden Namaz kılmadıkları sorulduğunda Şöyle cevap veriyorlar:

"... İnsanlar başkası görsün diyerek namaz kılıp, başkaları görsün diyerek tespih çekiyor, başkaları görsün diyerek mescitlere giriyorlar. Ama onların dilinde ne var, bunu sadece Allah bilir. Bizim yolumuz böyle değil, sadece Bir Allah diyerek başlıyoruz..."

".... Biz çocukluğumuzda namaza katılmadık, bizde zikir nyapılan yerler vardır. buralara HANAKA diyoruz. orda insanlar toplanır nasihatlar verilir. insanlar iç sevgisiyle, ruhu isterse yerinden kalkıp sema ve zikir eder..."



kaynak:

1- Mehmet İsak Ormanov, 28 Temmuz 2003 görüşme notları, Aktaran Ali Yaman, ALLAHÇILAR= ORTA ASYA'DA YESEVİLİK KIZILBAŞ TÜRKLER, LAÇİLER , s. 111

Dede-baba

Laçiler'in kimi adetleri ve inançları Ehli haklar yada Ali İlahçılar ile büyük benzerlikler göstermektedir.

Ali İlahi/ Ehli hak inancı, İran'ın batı bölgeleri, Azeri Türkler, Kürtler, Lekler, Goraniler arasında İran Luritan, Kirmanşah, Azerbaycan da yaygındır yine, ermenistan, Kuzey Irak, Kerkük, Süleymaniye, Hazar denizi'nin Kuzeyin'dede Ehli hak inancına raslanmaktadır.

Ehli haklılarda da, Pirlik inancı, zikir semah ve müzik eşliğinde cem ibadeti vardır.. her Ehli hak'ın bir piri mürşidi olmak durumundadır. her türlü meselelerini Pirlerinin huzurunda cem'de çözerler. cem ibadetlerinde coşkulu zikirler ve müzik eşklinde semah klasik benzer özelliklerlerdir.

İşte Ehli hakların bu ortak özellikleri lahçilerdekiyle büyük benzerlik gösterir.

Dede-baba

Laçilerde Zikrin kutsal havası içerisinde hak aşkı ile yanan zakirler, Hû halkasına girip zikir ederek coşarlar..

Şibli yanglığ sema urup, candın keçtim
( Divan-ı Hikmet, 39)

Muhabbebetni camın içip raks eyleyen
Divaneliğ makamığa kirdi dostlar
Aç u tokluk sud u ziyan hiç bilmiyen
Sermest olup raks-ı sema'ya girdi dostlar
( Divan-ı Hikmet, 70)




Orta Asya ( kazak-kırgız) Alevileri Laçiler'in semah ve cemlerimdeki Deyişlerinden örnekler sunalım:

Evvel Hû, ahir Hû deb bihud bolgıl
Hakk cemalin körsetmese damen bolay
Zahir hu batın hu deb yolga kirgil
Hakk cemalin körsetmese damen bolay


Daima zikri Huda kıl zaya kılmay bir nafas

La-la aytıb, İlallah'ğa şeyda bolkıl
Mansur sıfat "Ene'l- Hak" deb gavga kılgıl

Dede-baba

Şahmerdan Türbesi

Laçilerin Kutsal saydığı Türbelerdendir Kırgızistan fergan vadisinde bulunur...

Hz. Ali'nin Türbesi olarak kabul edilir. Mertlerin Şahı anlamındaki Şah-ı Merdan Laçiler arasında sık kullanılan isimlerdendir. Orata asyada hz. Ali , Ehli Beyt Düldül ile ilişkilendirilir..

Bu Bölgede hz. Ali'nin ve Atının ayak izi olduğuna inanılan birçok ziyaretgah bulunur.. Ziyaretgahlarda Hz. Ali'yi simgeleyen İki aslan heykeli bulunur.

Dede-baba

Laçilerde 4 Kapı İnancı

"...Lahçilerde Müritliğin aşamaları Şeriat- tarikat-marifet ve hakikat olmak üzre dörde ayrılır:

ŞERİAT: Müslümanlardan talep edilen yükümlülükleri en küçük ayrıntısına kadar yapmak demektir...

TARİKAT: Sufizm yoluna girmek demektir, Bu aşamada Mürid şeriatın taleplerini yerine getirmekle yükümlü değildir. Sufi tamamiyle isteği ve özgür iradesiyle öğretiye katılır, İşan ( dede) , Piri'ne el verip mürit olur. " Ölü nasıl olursa, müritte kendi İşan'nına ( dedesine) öyle olması gerekir.

MARİFET: Mürid " Allah gerçeğine" ulaşarak gözü açılır cümle perdeler gözünden kaldırlır, Gözü açılan Mürit bu dünyadaki tüm zevkü sefadan geçer.

HAKİKAT: Bu makama erişen Mürit, Allah ile birleşerek iki damla su gibi birbirine kavuşur. Bu kavuşma zikir zamanında ekstaz ile gerçekleşir.

kaynak:

1-Mambetaliyev, Satibaldi ( 1966): Kırgızstandagı Musulman Sektaları, frunze, Kırgızstan, Bişkek

2- ALİ YAMAN, ALLAHÇILAR= ORTA ASYA'DA YESEVİLİK KIZILBAŞ TÜRKLER, LAHÇİLER, s.182