Onurcan

Alevi Bektasi Edebiyatinda nefes, deyis, siir, türkü sözü nasil yazilir, teknik incelikler nelerdir?


Yazilacak olan eserin dörtlükler halinde yazilmasi gerekir.Birinci dörtlük giris bölümünü olusturur.sonraki gelen dörtlükler aciklama ve izahin sekilendirilmesi en son dörtlük ise sonucla birlikte vurgu’dan olusmalidir. Ayni zamanda da son dörtlükle, birinci dörtlükte ne anlatilmak isteniliyorsa o konu hakkinda izahi cagristirir sekilde kisinin kendi mahlas ismi ile noktalandirilmasi seklinde olmalidir.
Ayak, uyak, kafiye, misra, hece sayisi, tasavvuf, hece ölcüsü, giris, gelisme,vurgu nasil yazilir. Nerelerde ne kullanilir, iyi bilinmesi gerekmektedir. Aksi taktirde bu güzel degerlerimiz de asimilasyoncularin elinde oyuncak olacaktir.

Gün gecmiyor ki herhangi bir internet sitesinde alevilikle ilgili bir siir gözümüze takilmasin
Bunlarin icerisinde cok güzel yazilmis olanlari da var.Iste bu bizim edebiyatimiz.Bunun yasamasi gerekiyor.Kusaktan kusaga bu böyle ulasti. Böylede gelecek kusaklara ulastirilmalidir.

Peki benim rahatsizlik hissettigim konu ne? Konu su, ASIMILASYON mantigi her alanda oldugu gibi burada da karsimiza cikiyor.

Alevi Bektasi Edebiyati kullanilarak sinsice aleviligin asimilasyon mantigi ile katledilisini gözlemliyoruz.

Son dönemlerde kendisinin dede veya seyid oldugunu savunan insanlar türedi. Orda burda siirler yazmaya basladi. Ve icerik olarak hic bir edebi anlami olmayan sirf kendi görüsleri veya göstermek istedigi alevilik dogrultusunda kendisini zorlayarak bastan sona hatalarla dolu olan yazin türleri sergilenmeye baslandi.

Bunu bilmeyerek yazanlara söylenecek hic bir sey yok.Cünkü amatörce yazilmaktadir. Ve alevilige olan sevgisinden kaynaklanmaktadir.Bu da zaten yazinin anlami ve ifade etmeye calistigi konu itibari ile asil amacinin asimilasyon degil de duygularinin disa vurusu ile orantili bir yazin oldugu anlasilmaktadir.

Ama asil tehlikeli olarak gözükenler, kendilerini evladi resül soyundan göstererek kasitli bir sekilde aleviligi sekillendirmeye calisan misyonerlerdir.Onlarin amaclarida zaten yazdiklarindan kendisini göstermektedir.Cünkü evladi resul ayaklari ile alevilerinin kanina girmeye calisan bu sahislar tam bir gaflet icindedirler.Yazdiklari siirler cok gülünctür.

Bu sahsiyetlere artik dur denilmelidir.Alevilik öyle ucuz bir inanc degildir.

Kilimi nakis nakis islemek gibi, madene mineyi motif motif sirlamak gibi, her sanat alanin da oldugu gibi bunu siir gelenegine de tasimis olanlarin inancidir.Bütün bu parcalar toplanip yanyana yapistirilinca karsimiza cikan tablonun seyrine doyum olmayan bir güzellikte oldugunu fark ediyoruz.Zaten aleviligi anlayabilmenin yoluda buradan geciyor.Sadece o tablonun bezini veya cercevesini yada boyasinin bir kac rengini ele alarak havaya kaldirmak ve iste alevilik budur diyebilmek eksik kaliyor.
Bütün bu elde olan parcalarin, cem’deki ritüellerin, sanat ürünlerinin, sazinin, sözünün, semahinin, mitolojik hikayelerinin bir arada bir bütün olarak görebilmekten geciyor aleviligin tanimi ve ögretisi, bir tarafini eksik birakirsak, tablo eksik kaliyor.


Bu müthis sanat eserini yasamin her metre karesine tasiyarak olusturanlar, bazilarinin bir seylere benzetemedigi gibi hic de basit degiller.

Iste bu anlamda; Alevi Bektasi Edebiyatinin basli basina bir güzellik oldugunu ve bu güzelliklerin inadina bütün yasaklara ragmen dag köylerinden, karda kista birbirlerine aktarilarak bugünkü dünya’nin her kösesine kadar, oturma odalarimiza kadar gelen bir sürecin bin bir zorluklarla zulüm görerek ulastirildigini ve nasil yazildigini da iyi bilmek gerekiyor.Anadolu’da besyüzyil yasak gören bu ugras kolay kolay bugünlere gelmedi.
Bu yazin kurallarinin nasil olmasi gerektigi iyi biliniyorsa, önümüze konulan eserin dogru veya yanlis oldugunun gercegi kendiliginden yorumsuz olarak ortaya cikiyor. Siiri yazan kisi bu kurallari bilmiyorsa yazdigi eser cirkin bir sekilde siritiyor.Ayni zamanda da sarrafin sattigi malin sahte oldugu ortaya cikiyor. Yani ak ile kara anlasiliyor. Kimin hal ehli oldugu kimin asimilasyoncu oldugu kendisini gösteriyor.


Simdi, Asik Daimi’nin bir siir’ini inceleyelim.

( Pekala)

Yolu çikmaz bir menzile kervani (Kafiye)
Gezdirmekten gezdirmemek pekala (Kafiyeli Ayak
Bir namert baginda gülü reyhani ( Kafiye)
Bitirmekten bitirmemek pekala (Kafiyeli Ayak)

Ben hakki aramam Çin’de Maçin’de
Gevher vardir asiklarin göçünde
Varip namert ile bir cem içinde
Oturmaktan oturmamak pekala

Bakmaz misin Daimi’nin virdine
Derman olmaz asiklarin derdine
Çekip de namerdi hakkin yurduna
Getirmekten getirmemek pekala


Kafiye sesiz harf uyumu demektir.Türkcedeki sesli harfler sekiz tanedir. (A,E,I,i,O,Ö,U,Ü) bunlarin disindakilerin hepsi sessizdir.Kafiye kelimenin kökünde cekimlenmemis seklinde yakalanmalidir.Eger sadece ekinde sessiz harf yakalanirsa kafiye olmaz redif olur. Buda eseri fakirlestirir.Birde zengin kafiye ve yarim kafiye vardir.Misralar arasindaki uyumu saglayan kelimelerde birden fazla sessiz harf yakalanirsa zengin bir tane sessiz yakalanirsa yarim kafiye demektir. Birde en önemli kural siirdeki ayak’tir. Siirde ayak yoksa, hic bir anlam ifade etmez. Sifir edebi degeri vardir.Ayak birinci dörtlügün ,ikinci misrasinda herhangi bir kelime ile verilir yada misranin basindan itibaren verilebilir basindan itibaren verilen ayak en zor olanidir.dördüncü misrasinda ve sonraki gelen dörtlüklerinde hep dördüncü misralarinda verilir.Birbirleriyle kafiyeli olmalidir.Sonraki gelen dörtlüklerinde birinci,ikinci,ücüncü,misralarinda, kafiyelerle birbirlerine uyum saglanmasi gerekmektedir.Hece sayisi 8 ise bütün siir 8 heceden 11 hece ise bütün siir 11 heceden sonuna kadar devam etmelidir. Bir misrada 10 digerinde, 12, ötekinde 13 olmamalidir.


Devam edecek....

Onurcan

Devami.

1-birinci dörtlük

Yolu çikmaz, bir menzile, kervani / (kafiye) kelime kökü kervan= sessiz harfler (r.n)
Ölcü 4 hece + 4 hece + 3 hece = 11 hece siralanma böyle olacak 3+4+4 veya 4+3+4 olmaz ,olamaz.yada 6+5=11 olacak baska sans yok. Bu ölcüler olmazsa beste yapilamaz yani yogurt tutmaz.Tutsa da kalici eser olmaz. Ücyüz dörtyüz yil dinlenemez. Cabuk eksir. Cünkü maya tutmamistir.


Gezdirmekten gezdirmemek pekala / (ayak) kelimenin kökü (gezdir) kafiyeyi gösteren sessiz harfler(r,m,k,t,n,r,m,m,k,p,k,l) hece ölcüsüde uyumlu 4+4+3=11 hece. Bu sessiz harf dizilisi ilk dörtlügün dördüncü misrasi ile ayni olma zorunlulugu vardir.Birde sonraki gelen dörtlüklerin son misralarindaki sessiz harflerle ayni olmalidir.


Bir namert baginda gülü reyhani / (kafiye) kök (reyhan) = sessiz harfler (r,n) iki tane sessiz harf yakalamis birinci misra ile ücüncü misradaki kafiye uyumu ayni sessiz harflerden olusmasi gerkir.yada en az bir tane sessiz harf yakalama zorunlulugu vardir.hece ölcüsü 6+5=11 hece


Bitirmekten bitirmemek pekala / (ayak) kelimenin kökü (Bitir) ikinci misra ile
yakalanan sessiz harf uyumu(r,m,k,t,n,r,m,m,k,p,k,l) Ayaklarda oniki tane sessiz harfi yakalayabilmek usta isidir.Asik Daimi adeta ders veriyor.zengin kafiyedir.hece ölcüsüde yine 4+4+3=11 hece


2-ikinci dörtlük

ikinci dörtlükte ve sonraki dörtlüklerde ayak sadece son misrada verilir ama ilk üc misraninda birbirleri ile kafiyeli olmasi gerekir.

Ben hakki aramam Çin’de Maçin’de kafiyeli kelime kökü(Macin) sessiz harfler(c,n,d)

Bir önemli nokta da kelimenin ilk sessiz harfinde uyum aranmaz.sonraki harflerde aranir.
Hece ölcüsü burada 6+5 =11 hecedir.Ben hakki aramam 6 hece+ Cin’de Macin’de 5 hece bu hece araliklari eseri bestelemek icin gecerlidir nefes alip verilen araliklarin arasi sayilarak farkina varilir. Agizdan bir nefes alindiginda bir cirpida söylenilebilmelidir.Bu nefes alip verilme ahengi bozulmamalidir. Iste alevi eserlerine nefes denilmesi de bundan dolayidir.

Gevher vardir asiklarýn göçünde kafiyeli kelime kökü ( göc) sessiz harfler (c,n,d) hece ölcüsü 4+4+3 =11 hece

Varip namert ile bir cem içinde kafiyeli kelime kökü (ic) sessiz harfler (c,n,d) hece ölcüsü 6+5 =11 hece

Oturmaktan oturmamak pekala son misrada ayak olmasi gerekiyor iste ayak cümlenin hepsi. Sessiz harfler birinci dörtlügün ikinci misrasi ve dördüncü misrasi ile uyum sagliyormu? evet kelimenin kökü (otur) sessiz harf uyumu (r,m,k,t,n,r,m,m,k,p,k,l) hece ölcüsü yine 4+4+3 =11 hece

Diger dörtlükleri artik izah etmeye gerek yok Cünkü hepsi birbirleri ile uyum icerisinde kusursuz Alevi Bektasi Edebiyatini sergileyen bir eser sapka cikarmaktan baska yapilacak hic bir sey yok.

3- Son dörtlük

Bakmaz misin Daimi’nin virdine ( virdine) ( r,d,n ) kafiye

Derman olmaz asiklarin derdine (derdine ) ( r.d.n ) kafiye

Çekip de namerdi hakkin yurduna (yurduna) ( r,d,n ) kafiye

Getirmekten getirmemek pekala ( getir) ( r,m,k,t,n,r,m,m,k,p,k,l ) Ayak

Ayrica Asik Daimi icrek(ezoterik) anlam yani batin olan anlamida cok güzel bir sekilde eserinin icerisine kilim gibi dokumus. Kani bozuk, kendi bozuk, özü bozuk, olanla yola girme diyor. Ne ceminde nede baska dünya islerinde bahcesine cok sevdigin güzel kokulu reyhan
da olsa dikme. Nerede ne aranmasi ile ilgili cografya yi da cok güzel tarif ediyor.

Bütün ozanlarimizda bu normlari bulmak mümkündür.Virani’den, Veysel’e, Pir Sultan’dan Mahsuni Serif’e, Kul Himmet’ten, Edip Harabiye ,Sah Hatayi’den, Sefil Selimiye Akliniza ne kadar ozanimiz geliyorsa acip bakabilirsiniz hepsi böyledir.Genelde 11 hece veya 8 hece ile yazilmistir.Bazilari istisnadir fazla hece ile de yazilanlar vardir. Sadece Mersiye’ler fazla hece ile yazilmistir. Yukaridaki normlarda yazilmayan eserler Ozanlar antolojisine giremez..


Ayrica cogu tasavvuf yüklüdür.

Eserlerin yani usta mali olan eserlerin icerisinde;
Bir ezoterik bir de egzoterik izah karsimiza cikmaktadir.
Ezoterik,(icrek) batini anlamdir. Sakli bir izah söz konusudur.Inanc ögeleri burada gizlidir.
Egzoterik ise disrak olan herkes tarafindan bilinmesinde bir sakinca olmayan izah dir.
Egzoterik izah takiyye dir. Örgütlenmenin sürdürüldügü dinin kisvesi altinda herkese acik olan izahtir. Bu konu basli basina ayri bir konudur detaylari ile baska bir yazida izah edilmesi gerekmektedir.

Alevi inancinin kökleri kadimden beri devam etmektedir.

Alevi inancinin kökleri kadimden beri süre gelen ezoterik bilgilerle, sirlanmis mitolojik hikayelerle gizemlestirilmis, sembollerle, edebiyatiyla, inanc ritüelleriyle, cem, semah ve müzigi ile donatilmis bir batini inanctir.Bu inanc ögelerini tek tanrili dinlerde bulmak mümkün degildir.


Hayir islamiyetin özüdür dersek yalan olur. Cünkü islamiyet te sanat yasaktir. Sanatin dallarida haramdir.Herkez acsin Kurani okusun.Bir resim tablosunun veya heykel’in bulundugu yerde bile namaz ibadeti gerceklesemez haramdir.O resimin veya heykelin o mekandan uzaklastirilmasi sarttir.Ancak o sekilde namaza baslanilabilir.Islamiyete inanan 1,5 milyar’lik nüfusa sahip olan insanlar o dine öyle inaniyorlar Bizlerinde ortaya cikip hayir biz daha iyi müslümaniz siz yanlis uyguluyorsunuz diye söz söyleme hakki yoktur. Sünnü inanca sahip olan insanlarimizla iyi iliskilerde gecinmek zorundayiz onlar bize artik saygi göstermeliler bizlerde demokratik kosullarla onlara. Yezide lanet okuyup bir sürü iyi niyetli insanin gururu rencide edilmemelidir.Bizim sorunumuz. Pirsultan abdal’in dedigi gibi O kapiyladir.O kapinin kendisini yenilemesi gerekmektedir.Alevilerin söylemleri dikkate alinmalidir.

Bizler diger insanlarla tek söz etrafinda birleserek insanin en temel hakki olan inancinin insana yasal statülerle korunup verilmesi söylemidir.Ülkemizin demokrasiye,özgürlüge, huzura, barisa, kardeslige ihtiyaci vardir. Her türlü asimilasyona son verilmelidir.


Bir ismi Ali’dir bir ismi Allah
Inkarim yoktur hem vallah billah
Muhammaet Ali’ye Allah eyvallah
Ben ALI’den gayri ALA görmedim

Kul Himmet’in bu dörtlügünün icerisinde hem Ezoterik hemde Egzoterik izah saklidir. Isteyen istedigi kadar icerisinden alabilir.Ali icrek olarak tanrisal Ali’dir. Halife Ali degildir.ALA tanri demektir.Egzoterik olan izah da ise her ne kadar halife Ali akla geliyorsa da o degildir. Cünkü Islamiyet deki Ali tanrisal degil, siradan bir halifedir.Namazinda niyazindadir.
Hic kimse birbirini bosuna kandirmaya calismasin alevilik kendine özgü bir inanctir. Ve yine hic kimse baska adreslerde arayip alevileri yanilgilara sürüklemesin. Süzüle süzüle tarihin süzgecinden gelen bu inancin zenginlikleri baska inanclarda yok cünkü elde olan veriler bize bunu böyle gösteriyor.

Hidir Yergezen

HasaN DAYI

çok güzel bir paylaşım can ama kanımca dolu içmeden ne kadar uyarsan uy kurala dolu dolu yazamazsın.

Kul Seyyid

Onurcan

Bunlari buraya yazmamdaki amac; ham ile has, sahte ile gercek ayirt edilsin. Önüne gelen ozan oldu, önüne gelen dede oldu.Üc ay saz kursu alan zakir oldu.

Buda benim canimi SIKIYOR.


Makbüldür

Faydası olmayan bahardan yazdan
Yüce dağbaşının kışı makbuldür
Cahilin ettiği sohbetten sözden
Alimin hayali düşü makbuldür

Lokma yeme muhannetin elinden
Kurtulaman sonra acı dilinden
Namertlerin kaymağından balından
Merdin kuru yavan aşı makbuldür

Hüdai konuşur bir ince dilden
Hal ehli olmayan bilir mi halden
Bilgisiz görgüsüz duygusuz kuldan
Ölülerin mezar taşı makbuldür



Ayaklar; kIs,düs,as,tas

Kafiyeler;
Birinci dörtlük; yazdan,sözden
Ikinci dörtlük; elinden ,dilinden,balindan
Ücüncü dörtlük;dilden,halden, kul

Bütün kafiye ve ayaklarda secilen kelimelerin kelime köklerindeki sessiz harfler birbirlerini tamamlayan sessizler.

Onurcan

Aldi Benligimi Bitirdi Beni

Bir gerçege bel bagladim erenler
Aldi benligimi bitirdi beni
Damla idim bir irmaga karistim
Denizden denize götürdü beni

Nice kabdan kaba bosaldim doldum
Karistim denize deniz ben oldum
Damlanin içinde evreni buldum
Yine benden bana getirdi beni

Buhar oldum yagdim yagmurlarinan
Topraga karistim çamurlarinan
Pistim firinlarda hamurlarinan
Üstadim sofraya yatirdi beni

Çignediler dislerinen ezildim
Vücut eleginden geçtim süzüldüm
Çaldi kalem bir deftere yazildim
Irfan mektebine yetirdi beni

Daimi'yim ermislerin eregi
Cümle varlik tabiatin geregi
Bir ölmez ananin oldum bebegi
Aldi dizlerine oturdu beni

Altini cizdiklerim kafiyeler, koyu renkler belirttiklerimde ayaklar.

Alev

Onurcan Arkadasa tesekkür ediyorum, faydali calismasindan dolayi. Bu arada bende bir sanat, edebiyat ve kültür calisani olarak katki sunmak istedim canlarimiza.
Seckin kadin Halk Ozanimiz sevgili Ozan SAH TURNA üstadimizin turna avazli sesinden, güclü kaleminden ve haykiran yüreginden güzel bir deyis-türküsünü paylasmak istedim. Alevi-Demokrat edebiyatimizin Saheser edebi yapitlarindan klasik-kalici eserlere imza atmis degerli Sahturna Ozanimiza sevgi, saygilarimla. Bu vesile ile sevgili canlarimizi sevgi, muhabbetle selamliyorum...Ayrica degerli Ozan-yazarimiz SAHTURNA üstadin GENC ALEVILER Sitesinde yazarlar listesinde olmasi bize mutluluk verdi. Engin deneyimlerinden, Pirsultan coskusundan ve güzel yapitlarindan site ve canlar olarak esenlik duyacagiz. Hos geldi, onur verdiler..

TACI-TAHTI YIKTIM CANLAR!…
Ne eğildim, ne de saptım
Acılardan ilaç yaptım
İnsanı başa taç yaptım
Tacı tahtı YIKTIM Canlar!…

Özümü çektim darlara
Güneşim vurur karlara
Uyuyan `bakar körlere`
Acı -acı BAKTIM Canlar!...

’İnsanlık’ için yürüdüm
Bedenim korla bürüdüm
Mum oldum yandım eridim
Meşaleler YAKTIM Canlar

Şah Turna yar yarasından
``Şafak``doğar arasından...
Nesimi`nin derisinden
Boynuma ip TAKTIM Canlar!…
Özümü çektim darlara
Güneşim vurur karlara
Uyuyan bakar körlere
Acı -acı BAKTIM Canlar!...
Söz ve müzik: Aşık Şah Turna ( Ozan Şahturna) Yalnızca kayıtlı üyüyeler ve giriş yapan üyeler linkleri görebilir. Gençaleviler sitesine üye olmak için tıklayınız...
Düzenleme-yorum: Ozan Şiar Can

GUNDÎ

güzel bir paylaşım edebiyet dersi gibi olmuş....

Alev

kücük insanlar, büyük köseleri tuttugunda maalesef hak adalet terazisi bouzulur, memleketimizde ve dünyamizda oldugu gibi..Güzel söz demis Gundi dost, büyük babaniz...

GUNDÎ

daha net açıklayabilirmisin tam olarak çözemedim ne demek istediğini...