Rehber

Yıllardan beri Teke / Göller yöresindeki Alevilik-Bektaşilik inanç sistemini ve uygulamalarını araştırdım ve bu konuda ulusal / uluslararası düzeyde sunumlar ve yazılar yazdım.. Niyazlar köyü de bunlardan en başta geleni.. O yöre Bektaşilik inanç ve geleneklerini sürdüren en özgün bir yurt köşemiz.. Kendi değerlerini, uygulamalarını yaşatan, kimliğini korumaya çalışan, başkalarıyla çatışmayı sevmeyen, insanı inancının merkezine koyan, öğrenim düzeyi yüksek insanlardan oluşmuş, yeşillikler arasında Burdur Yeşilova İlçesi'nin bir Bektaşi köyüdür.

"Alevi hukuku yargıdan döndü" başlığı ile gündeme gelmesi, bu konuda yaptığımız alan çalışmalarına dayanarak doğru bilgiler vermemizi gerekli kılmıştır. Yazıyı ve yorumları okuyunca, gerçekten Alevilik-Bektaşilik olgusunda ne denli eğitimsiz, bilgisiz ve önyargılı olduğumuzu bir kez daha anlamış olduk. Her şeyden önce Niyazlar bir Bektaşi köyüdür ve çok eski bir tarihi vardır.. Hacı Bektaş Veli'nin Pir'lerinden olduğu söylenen Niyazi Baba'dan ismini almıştır. Bektaşiliğin "Babagan" kolundandır. O nedenle de "dede" tarafından değil, "baba" tarafından yönetilir. "Düşkünlük" olayının muhatabı olan ve o konudaki bilgisi "icazet"le kanıtlanan, yol önderliği / babalığı yapan Halil Yılmaz, o yöredeki araştırmalarımın en güvenilir kaynak kişisidir. Bektaşilik inanç ve geleneklerini özümlemiş, yönetimini demokratik esaslara göre sergileyen bir Bektaşi önderidir. Öyle, sanıldığı gibi ne cahil, ne de eğitimsizdir.. Bilgi düzeyi yüksektir; yıllardır o topluluğun dinsel-toplumsal önderliğini hakkıyla yapmaktadır.

Alevilik-Bektaşilik'te "düşkünlük" kurumu; inancın temelinde bulunan ve bir tabu olarak "Eline, diline, beline sahip ol!"; başka deyişle "Elin ile koymadığın bir şeyi alma / Dilin ile yalan söyleme / Beline sahip ol / Helalinden (eşinden) başkasına gitme." normlarının / ilkelerinin bir sonucudur. Alevi-Bektaşiler, yüzyıllardır bu kurallara uymuşlar, hesaplarını cemevlerinde, ibadet mekânlarında, yüz yüze vermişler; ne mahkemeye ne de yargıya başvurmuşlar. Kurallara uymayanlar, inancın, ulu kişilerin, 12 İmamların suç saydığı "yalan söylemek, mezhebe / tarikata küfretmek, nedensiz eşini boşamak / aldatmak, zina ve hırsızlık yapmak, garez / kin gütmek vb. davranış ve eylemleri gösterenler "düşkün" ilan edilmişlerdir. Alevilik-Bektaşilik inanç sistemi ve öğretisinde "düşkünlük" en büyük günah sayılmaktadır. Bir kişinin düşkün sayılması, toplum dışına itilmesi ne dedenin, ne de babanın önceliğidir; inancın ve toplumsal normların bir yaptırımıdır, sosyal sapmanın önlenmesidir. Amacı toplumsal düzeni, normatif yapıyı, değerleri, toplumu oluşturan aile ve evlilik kurumunu korumak, çokeşliliği önlemektir. Böyle bir yaptırımın, laiklikle, çağdaşlık ve modernleşme ile uzaktan yakından bir çelişkisi, karşı duruşu yoktur.. "Düşkünlüğün", günahkâr sayılmanın esas uygulandığı mekân cemevleridir. Çünkü "düşkün" olanlar, camiye, kiliseye, tapınağa gidebilirler ama cemevine giremezler; çünkü cemevinde kadın-erkek, cinsiyet ayrımı gözetmeksizin birlikte ibadet ederler.. Ancak bu gibiler yani düşkün olanlar, işledikleri suçtan dolayı cem'de yargılanırlar, ödentisi neyse onu çekerlerse "düşkünlük" konumları toplulukça affedilebilir.

Niyazla'da Baba Halil Yılmaz'ın, demokratik eğilimlere ve Bektaşilik inancının gereklerine uygun olarak (elbette kanıtı vardır) bir Bektaşi'yi "düşkün" ilan etmesi en doğal hakkıdır ve o inanç grubuna karşı sorumluluğunu yerine getirmesidir. Bu uygulama Alevi-Bektaşi topluluklarında ilk kez uygulanmamaktadır.. O nedenle de bilinçsiz ve bilgisizce yargılara, sonuçlara ve suçlamalara gitmek doğru değildir; aksi durumlar o eşsiz, benzersiz kültürü, insanlık felsefesini zedeler, yaralar.. Bu konuda resmi yargı kurumu bir karara varmış olabilir, buna da üzülmemek, onu da eleştirmemek gerekir.. O kurum, önünde duran resmi yasayı kendine rehber almış ve yargılamasını ona göre yapmıştır. Ne var ki yargıçlarımız, toplumu birlikte tutan ortak bilincin, sağduyunun oluşmasını sağlayan normatif yapıyı, kararlarında göz önüne alır bu konularda biraz daha toplumcu ve duyarlı davranırlarsa, toplumsal düzen ve uyum daha kolayca sağlanabilir..

Yargının, kendi saflığı içinde inancını korumaya çalışan ve o topluma karşı sorumluluğunu yerine getirmek için bir Bektaşi'yi "düşkün" sayan Bektaşi önderi (1930 Doğumlu) Halil Yılmaz ve Ailesini, bu uygulamasından dolayı suçlu bulması ve kendilerine "ceza" vermesi Alevilik-Bektaşilikte bir ilk olacak ve bugüne dek örneğine rastlanmayan bir örnek olay olarak tarihe geçecektir. Ne var ki öteki inanç gruplarının, özellikle Sünnilerin bu zaaftan yararlanarak Alevi-Bektaşileri, dede ve babaları, inanç önderlerini cahillikle, şeriatçı olmakla suçlamamaları gerekir.. Çünkü bunların hiç birisi Alevi-Bektaşi öğretisinde anlam bulamaz..Alevi-Bektaşilerin laiklik anlayışı, kadın-erkek eşitliği, insana saygı ve hoşgörü kültürü, en önemlisi de Atatürk Devrimleri'ne bağlılıkları gibi davranışları,önyargıları boşa çıkaracak güçtedir.

Doğru olan "iyi bir yasanın, iyi bir kararın herkes için doğru olmasıdır; aynen doğru bir önermenin herkes için doğru olduğu gibi .."

* Prof.Dr.Sabri ÇAKIR/ SDÜ Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi/Isparta

İşcanbaba

Sağ ol Rehber,
Ancak yazarın Adı çıkmamış,

Derman