Çopur

BULGARİSTAN BALÇIK’TA AKYAZILI SULTAN DERGAHI’NA MÜTEVELLİ HEYET ATANMASI

YAZI: 25 Şevval sene 1149 (Şubat 1737), Padişah 1. Mahmud ve Sadrâzam Silâhdar Seyyid Mehmed Paşa dönemidir.

O yıl, Rus ve Avusturya savaşları başladı, 4 Ağustos’ta Hekim Ali Paşa Bosna’da Avusturya kumandanı Hildburgausen’i bozguna uğrattı, Vidin’e hücum eden Avusturya kuvvetlerini İvaz Mehmet Paşa mağlub ettiği gibi Rusları Özü ve Kılburun’dan uzaklaştırdı, Avusturyalılar’dan Adakale’yi kurtardı.

KİMDEN: Akyazılı Sultan Tekkesi’nde Zâviye–dâr Derviş Halil’den

KİME : Divan–ı Hümâyhunda arîza

KONU: “Balçık (Bulgaristan’da) ilçesi, Batova köyünde bulunan AKYAZILI SULTAN ZÂVİYESİ VAKFI’nın su değirmeni, taşınmaz mallarına bazı kişilerin elgeçirmeye çalıştıkları, bu vakfın malvarlığını bu kişilerden kurtarmak zor olacağından bu vakfı Babü–s–süaade Ağası (Topkapı Sarayı’nda hadım ağalar) gözetimine verilip yine eskisi gibi Hazine–i mânde mütevellik (Devlet hazinesine kalıp tasarruf edilen para) benim üzerimde kalması için gerekli işlemin yapılması” dileği.

METNİN ÇEVİRİSİ

SÂHH MÛCİBİNCEBABÜ–S–SÜAADEAĞASINEZÂRETİNE KAYDU İBKA OLINMAK BUYURULDU

25. L. sene 1149 (Şubat 1737) Devletlü Saadetlü SULTANIM Hazretleri Sağ olsun.

Bu kulları Balçık kazâsına tâbi’ Batova nâm mahalde vâki’ AKYAZILU ZÂVİYESİEVKAFI’nın altmış dört akçe (21.33 para – 0.54 guruş) hazîne–i mândem (Devlet hazinesine kalıp tasarruf edilen para) mukabili ber–vech–i te’bhid zâviye–dâr ve mütevelli olub lâkin kazâ–i mezbhurda (adı geçen) ba’z kimesneler fuzûlî Vakf–ı şerhife müteallık değirmen ve ba’z eşyaların zabt ve mahsûlâtı ekkü bel’ eylemek âdetlemüstemirreleri (sürekli) oldığından ellerinden halâs mümkin olmayub külli mudâlele itmeleriyle merâhim–i aliyyelerinden mercûdır ki (siz ulu kişinin merhametinden beklenen) vakf–ı mezbhur (yukarıda adı geçen) kimesnenin nezâretinde olmayub saadetlü bâbü–s–saade ağası nezâretlerine ilhâk ve yine kemâ fi–l– evvel bu kullarına ber–vech–i te’bîd hazîne–i mândeme mukabil ibkâ (bırakılmak) bâbında emr ü ferman devletlü saadetlü Sultanım hazretlerinindir.

BENDE– İ

Derviş Halil Mütevelli veZaviye–dâr

ŞART–I VÂKIFD ER–KENÂR

Vakf–ı mezbûrın vaktifeyye–i ma’mûl bahâsı mukayyed olmamağla şart–ı vâkıf ne vechile oldığı ma’lûm değildir fermham devletlü sultanım hazretlerinindir.

Fî 9 Ramazan sene 1149

SÂHH

BU HUSÛSZÂVİYE–DÂRLIK VETEVLİYLETİNARZ–I HÂLİLE NEZÂRETE İLHAK OLINDIĞI VARMIDIR?

DER– KENÂR

Zikr olınan zâviye–dârlık ve tevliyyetde vazîfe–i muayyene ile tedârik ve hazîne–imânde eylediği altmış dört akçe ulûfesi mukabili ber–vech–i mezbûr Derviş Halil üzerinde oldığı defterde mesthur ve kimesne nezâretinde değildir emr–i fermân devletlü sultanımındır.

Fî 26 Şa’ban sene 1149

SÂHH

TARİHİTEHARîR OLA

Hâlâ minvâl–i meşrûh üzere mukayyeddir fermân devletlü sultanımındır.

Fî 24 Şevval sene 1149

SÂHH

Bu makule zâviye–dârlık ve tevliyyetin arz–ı hâl ile nezârete ilhâk olına geldiğiKüçük Evkaf Muhâsebesi’nde mukayyeddir ferman devletlü sultanım hazretlerinindir. Fî 25 Şevval sene 1149

SAHH

BELGE: BOA– Ali Emiri Tasnif 1. Mahmud, No 9239

Çopur

ARAPGİR’DE IŞIKLAR KÖYÜNE İMAM ATANMASI *

YAZI: Hicrî 1199, (Milâdî 1784,) Padişah I. Abdülhamid dönemidir. O yıl 19 Ocak günü Osmanlı Devleti Kırım’ın Ruslar tarafından ilhakını tanıdı, 24 Şubatta da Rusya ile ticaret Antlaşması imzaladı.

KİMDEN: Divân–ı Hümâyun’dan

KİME: Padişah’a

KONU: Arapgir İlçesi Işıklar Köyü’ndeki Murtaza Efendi ve Ali Bey Cami’sine bir Hatip (imam) gerektiği, buraya da Ömer Halife’nin atanması uygun olacağı.

BELGENİN MEÂLİ

İZN–İHÜMÂYÛNIM OLMIŞDIR

Arz–ı Bende–i Bi–mikdar oldır ki Şevketlü Krerâmetlü Mehabetlü Kudretlü Velîni’metim Efendim Pâd–şâhım

Arabkir kazasına tâbi Işıklar nâmkaryede vâki Murtaza Efendi ve Ali bey Cami’nin hitâbeti mahlûl (boş) olmağla erbhabı istihkakdan Ömer Halîfe’ye sadaka buyurılmak recâsına Arabkir nhaibi arz itmeğin bâlâsı “İZN–İHÜMÂYÛNIMOLMIŞDIR” deyû hatt–ı hümâyûn inâyet–makrûnlarîyle tezyîn (süsleme) buyurılmak bâbında emru ferman şevketlü kerâmetlû mehâbetlü kudretlü Velini’ metim efendim pâd–şahımındır

BELGE: BOA–İ.E. HAtt–ı Hümâyun No: 468

* Bu köy önceleri Alevi iken sonra cami ve imam verilerek Sünni’leştirilmiştir.

Çopur

HACI BEKTAŞ VELİ VAKFI’NA VERGİ TOPLAMA YETKİSİ EDİLMESİ VE UYGULAMASI

YAZI: 1210 Hicrî (tahmini) 1795 milâdî. Padişah 3. Selim dönemidir, o yıllar Bulgaristan’daki Vidin Valiliği’ni zorla ele geçiren Osman Pazvantoğlu üzerine asker sevkediliyordu.

KİMDEN: Hacı Bektaş Sülâlesi’nden es–Seyyid Feyzullah’ta

KİME: Divhan–ıHümâyûn’a dilekçe

KONU: Hatt–ı Hümâyûn (Ferman) gereğince: Hacı Bektaş Veli Vakfı olan köylerin tüm vergilerden bağışık olup buna hiç bir devlet yetkilisinin karışamayacağı, bu köylerin vergisini ancak vakıf yöneticileri tarafından toplanacağı belirtildiği halde bu köyler halkından bazı kişiler vergilerini vermemekte direndikleri gibi karışıklık ta çıkarmak istedikleri, bu kişilerin eylemlerine engel olmak ve vergilerinin toplanması için Hatt–ı Hümûyûn (Ferman) verilmesi istenmektedir.

METİN

Devletlü İnâyetlü Merhametlü Efendim SULTANIM Hazretleri Sağ Olsun

Arz–ıhâl kullarıdır ki cedd,i azîzim kutbü–l–ârifîn gevse–l–vâsılîn el–Hâcı Bektaş–ı Velî kuddise sırrıhu–l–azîz hazretlerinin evkaf olan HACİM nâm–ı diğer KARAÜYÜK karyesiyle evkaf karyeleri bâ–hatt–ı hümâyûn–ı şevket–makrûn mûcebince cemi’ tekâlif–i orfiyye (şer’an alınan vergilerden başka) ve şâkk (yol yapımı, taş kırma vb.)dan muâf u serbest tiyyet üzere müşârü–n–ileyh vakfı tarafından zabt u rü’yet olınan caba (vakıf geliri) bennâk (raayanın tımar sahibine ödedikleri kazanç vergisi) ve resm–i arûs (kocaya giden kız ve dullardan alınan vergi) ve tapûy–ı zemin (tapu vergisi) ve müzekkâne (zekâtı verilmiş mal) ve abd–i âbik (sahibinden kaçan köle) ve sâir bâd–hevâsı (bedava) yave ve kaçkûn (başı boş, sahipsiz tutulan hayvanı bulana mal edilirken alım vergi) ve sairleri hâsıl kayd olınan vakfiyyetine mîr–i mîrân ve mîr–i lîvâ (sancak beyi, tuğgeneral) ve alaybeyi (albay) ve subaşı (küçük rutbeli subay, inzibat) ve emvhal–i ümenâ (mal bırakılan güvenilir kimseler) ve sâirleri taraflarından dahl ü taarruz olınmamak üzere hatt–ı hümâyhun mucebince hilâf–ı inhâ ve mugayir–i kadîm eshâb–ı i’râz (yüz çevirme)dan karye sâkinlerinden münâzaa birle (kavga eden) bundan akdem karyede muâraza eden (kavga çıkaran) Mahmud oğlu Ali ve Ali bin Mustafa kendi hâliyle olmayub resm–i arhus (evlenen kız ve dullardan alınan vergi) ve tapûy–ı zemin (tapu vergisi) rü’yet olınub vergi konduğu mütenebbih olmayub (aklını başına toplamadığı) hilâf–ı inhâ (vergi isteyenlere karşı) cesâret eylediğinden başka hâliyle mukayyed olmazsa (boş bırakılmış) içün mevkufâtdan (başdefter,dârlık kalemi) hatt–i hümâyûn kaydı der–kenâr ma’lûm–ı devletleri buyurıldıkda icrâ olınub alınmak üzere fermân i’tâ olınmak bâbında bakî emr–i fermân (izin verilmesi yüce padişah hazretlerinin buyruklarından olmakla bu husûsta gereğinin yapılması) devletlü inâyetlü merhametlü Efendim Sultanım Hazretlerinindir.

BENDE

Es– Seyyid Feyzullah Sülâle–i

Hâcı Bektaş–ı Velî kuddise sırruhu

BELGE: BOA– İbnülemin Evkaf No 7899

Çopur

BEKTAŞI BABALARININ SÜRGÜNÜ

YAZI: Tarihsiz (Padişah 2. Mahmud dönemi olduğu tahmin edilmektedir)

KİMDEN: Sadrâzam’dan

KİME: Divan–ı Hümâyun’a

KONU: Aydın Kaymakamı Ya’kub Paşa Güzelhisar’a gelince ser–asker paşanın babasına teşekkürlerini bildiren yazısında: “Güzelhisar–Aydın Naibi Lütfullah Efendi’nin azledilipahali ile olan hesapları görüldükten sonra bir yere SÜRÜLMESİ itikadlarını düzelttiklerine ilişkin (1826’da şeriata aykırı inançta olan– BEKTAŞİLER, sürgün edilmişlerdi) Şeyhul İslâm’ın da bilgisi ile Saraç–hâne Tellalı Ahmet ve arkadaşı Hüseyn adında kişilere merhamet edip yerlerine dönmesi için Yüce Padişah Hazretlerinin izin vermesi” istenmektedir.

METİN

Seniyyü–l–himemâ Kerîmü–ş–şimâ Devletlü İnayetlü Atûfetlü Efendim Hazretleri

Aydın Muhassılı (kaymakamı) Saadetlü Ya’kub Paşa Hazretleri’nin Güzelhisar’a vusûliyle (gelmesiyle) resm–i teşekkürün îfâsını ve sâiba’z–ı ifâdeyi mutazammın bu def’a tevârüd etmiş olan (birikmiş) tahrîrâtı devletlü ser–asker paşa hazretleri pederlerine bâ–tezkire irsâl ü tesyâr (gönderme) ile ol–bâbdam utâlâaları istiş’âr (yazı ile bildirme) olunmış ve anler dahi re’yy–i mutâlâalarını tahşiye vü tazkâr (yazıyla hatırlatma) buyurmış oldığından manzûr–ı âlî buyurılmak için (padişaha sunulmak için) takımıyle savb–ı savab–münay–ı (doğruyu gösteren) müşîrilerine tesyîr kılınmış oldığı (gönderildiği) ve inhâ vütensîb oldığı vechile (uygun şekilde yazmak) Güzelcehisar –Aydın Nâibi bulunan Lütfullah Efendi’nin azliyle ahali ile hesabının rü’yeti ve bade bir mahalle NEFY (sürgün) husûsının semâhatlü Şeyhü–l–İslâm Efendi hazretle ile bi–l–muhabere (haberleşme) icrâsı ve ıtlakları (salıverilmeleri) niyâz olınan Sarac–hâne Dellâlı Ahmed ve refikı Hüseyn nâm kimesnelerin tashih–ı i’tikad itmiş (i’tikadının düzeltmiş–Doğru yola gelmiş) oldıkları ihbâr olındıdığına mebni merhameten afv u itlakları (af edilir salı8nmaları) hushuslarında her nevechile irâde–i isâbet–âde –i hazret–i hilâfet–penâhî (padişahın uygun gördüğü) şeref–sünûh u sudûr buyurılur ise (şerefle akla gelen) icrây–ı iktizâlarına (gereğinin yapılması) ibtidâr (girişimi) ve anâ göre muhassıl–ı müşârü–n–ileyhe (yukarıda adı geçen kaymakam) cevab–nâme tahrîr ü tesyâr (yazıyla bildirip olınacağı sâhire ilm–i devletleri buyurıldıkda herhâlde emr u irâde (okunamadı) uhde–i mekârim–âdeleridir efendim.

XXX

Devletlü İnâyetlü Übbehetlü Atûfetlü re’fetlü Valiyyü–n–ni’metin Kesîrü–l–kerem Efendim Hazretleri,

Resîde–i dest–i ta’zîm olan (saygıyla ele geçen) işbu tezkere–i âlî–i asaf–âneleriyle (vezire yakışacak surette) muhassıl–ı müşârü–n–ileyh hazretleri bendelerinin zikr olınan tahrîrâtı takımıyle hâk–i atabe–i (ulu padişaha) mertebe–i cenâb,ı şeyn–şâhîye bi–t–takdîm (sunulan) meşmûl–ı lihaza–i mekârim (düşünülerek cömertçe) ifâza–i hazret–i zıll–ullahi (Allahın gölgesi padişahın) buyurılmış olub inhâ vü tensîb oldığı vechile nâib–i mumâ–ileyhin (adı geçen) azliyle hesabının rü’yeti ve ba’de (sonra) bir mahalle nefî (sürgün edilmesi) husûsının müşârü–n–ileyh şeyhü–l–islâm hazretleriyle bi–l–muhâbere icrâsı ve merkumların (adı geçenlerin) dahi merhameten afv u ıtlaklar (af edilip salıverilmeleri) ile muhassıl–i müşârü–n–ileyh bendelerine cevab–nâme tahrîr ü tesyir (yazı ile bildirme) olınması husûsına irâde–i seniyye–i hazret–i mülûk–ane taallük etmiş ve tahrîrât mezkûr takımiyle iâde kılınmış olmağla ol–bâbda emr–u fermân hazret–i menlehü–l–emrindir.

BENDE: İMZA

BELGE: BOA– Hatt–ı Hümâyûn Tasnif No 25094

Çopur

YENİÇERİ OCAĞI’NIN KALDIRILMASI

YAZI: 29 Safer sene 1243 (Ağustos 1827), padişah 2. Mahmud dönemi, o yıl İngiltere, Pransa veRus donanması 20 Ekim’de Navarin (Lepanto–Yunanistan’da) de Osmanlı–Mısır donanmasını yaktı.

KİMDEN: Yeniçeri Ocağı Kalemi’nden

KİME: Sadrâzam’a

KONU: 1926’da Yeniçeri Ocağı kladırılınca onlara ilişkin yevmiyye, ilûfe vb. harcamalar defterleri ve makbuzların tümünün yakıldığı.

BELGE MEÂLİ

Mülga Yeniçeri Ocağı’nın yevmiyyelerine dair der–dest defâtır (defterler) olub olmadığı şifâhen sâdır olan Fermân–ı Alîleri mûcebince şâkirdler Halifesi (Birinci sınıf memur) Ali Efendi kulları nezd–i çâkeriye celb ile lede–l–su’âl yevmiyyelerin nizâmını hâvî kuyûdâtını muhtevî olub şâkirdler Halifesi onların yedlerinde olan cerîde ve defâtırın cümlesini bundan akdem getürüb teslim itmiş ve–l–hâletü hazihi gerek kendisinde gerek sair ketebesi yedlerinde husûs–ı mezkûre dair defter ve evraka müteallik birşey kalmamış idüğini ifhade itmiş ve ocâğ–ı umûr ve sâir maan mahv ü ilga olınan cebe–hâne ve sipah ve silâh–dâr ve bölükât–ı erbaa ocaklarının yevmiyyelerine dâir olan defâtır ve erkanının cümlesi ve cânib–i mîrîden mübâyı’a olanın yevmiyyelerin senedâtı defter–hâne–i âmire ittisâlinde (bitişikte) kâin aklâmın (memur daireleri) battalları (işi bitmiş resmi evrak) vaz’ına mahshus vaz’ olınub el–yevm derûn–ı mahzen’de mevcûd oldığı mâlikâne halifesi ve başmuhasebe ve mevkufât kîse–dârlarından tahkik olınmış vemülga yeniçeri yevmiyyelerine müteallık olub şâkirdler halifesi yedinde olan defterlerden başka yeniçeri kâtibefendilerinin konaklarında mahfûz olan defâtır ve evrak–ı saire bî–lüzûm oldığına binâen taraf–ı çâkerîden (benim tarafımdan) âdem ta’yini ile hiç birisi terk olınmıyarak Ayasofya Hamamı’nın külhanına ilka (atarak) ile ihrâk olınarak cümlesinin itlâf (telef etme) itdirilmesi muvâfık–ı emr–i Sâmîleri (sadrâzamın isteği üzerine) ise 29 Safer sene 1243 (Ağustos 1827)

BELGE: BOA’inden Ahmet ÖZBAYLI

Çopur

YAZI: 18 Şevval sene 1277 (Nisan 1860), Padişah Abdülmecit dönemi, Sadrâzam: Mütercim Rüşti Paşa’dır.
O yıl Lübnan’da Dürzilerle Maruniler arasında çarpışmalar sürerken 5 Eylül’de Osmanlı Devleti, Avusturya, Rusya, Prusya, İngiltere ve Fransa arasında geçici olarak Suriye’ye Fransız askeri çıkarılmasına ilişkin antlaşma imzalandı. Avrupa’dan ilk defa borç para bu padişah zamanında alındı.
KİMDEN:
Abdal Musâ Tekkesi Türbedarı Şeyh Hüseyin Hüsnü Efendi’nin dilekçesi.
KİME :
Dîvân–ı Hümâyûn’a
KONU: 826’da Bektaşi Tekkeleri kapatılınca diğerlerinde olduğu gibi devlet Elmalı’da da ABDALMÛSATEKKESİ’nin taşınmaz mallarına el koydu, tekkenin geliri kalmayınca gerek tekkede hizmet edenlere gerekse gelen geçen yolculara bakım yapılamadı, bunun ise yöre halkını çok üzdüğü, eskisi gibi tekkenin taşınmaz mallarını azaviyedara teslim edilmesi isteği.

BELGENİ MEÂLİ

HAKK SÜBHÂNEVETEALÂHAZRETLERİ
Şevkmetlü Azametlü Kudretlü Mehâbetlü Pâd–şâhımız Veliyyü–n–ni’met bî–minnetimiz Veliyyü–n–ni’met–i Âlem Sebeb–i Asâyiş–i Ümem Efendimiz Hazretlerini Hemîşe Pevnâk–ıTırâz Mesned–i Hilâfet ve Saltanat Buyursun Amin,
Elmalu kasabasında vâki’ (bulunan) ABDALMUSÂ kuddise sırrıhu hazretlerinin zaviyesi müstagallâtından (gelir getiren vakıf) kasaba–i mezbûrede (Elmalı’da) kâin (bulunan) arâzî ve âsyâb (su değirmeni) ve sâire hâsılatının ber–mhucib–i şart–ı vâkıf (vakıf edenin koşullara gereği) taraf–ı dâiyânemden (benim) idaresi hakkında vuku’ bulan istid’ây–ı dâiyâneme (bana) hazîne–i celîlesi tarafından virilen cevabda zaviye–i mezbûre (Abdal Musâ Tekkesi) mülga (kaldırılmış) BEKTAŞİ TEKYELERİ’nden olub zikr olınan arâzi ve âsyâb (su değirmeni) ve saire hâsılâtı asâkir–i nizâmiyye–i şâh–âne (ilk askerlik görevini yapan padişah askerleri) masârifine tahsîsen mukaddemâ (önceden) zabt olındığı ve selefim İsmail Hakkı Efendi tarafından bâ–emr–i âlî (yüce emir) zabt ve irhade olınmış ise de emr–i âlî–i mezkûr hilâf–ı usûl olarak sehven (yanlışlıkla) virildiğinden kaydı terkin (silinme) kılındığı beyân olınması üzerine muahharen (soradan) rikâb–ı hümûyûn cenâb–ı mülûk–ânelerinden bi–l–istirhâm (padişaha başvurma) tahkikât ve tedkikât–ı lâzimenin icrâsiyle anâ göre iktizâsının tesviyesi hakkında inâyet–i efzây–ı sudûr buyurılan emr ve irâde–i seniyye–i cenâb–ı pâd–şâhîleri mantûk–ı âlîsi vechile keyfiyyet Maliyye Nezâreti’ne havâle buyurılmış ise de yine cevab–ı evvel tekrâr olınmış olub hâl–bu ki, merbûten takdîm kılınan derkenârda gösterildiği vechile vakıf–ı mezkûrın (adı geçen vakıf) zabt olınan arâzisine mukabil mukaddemâ tahsîs olınan yüz yirmi beş guruş (125 kuruş– 1.25 lira) maaşın ol vaktin hükmünce adem–i kifâyeti (yetersizliği) cihetiyle arâzi–i mezkûre kemâ kân (eskisi gibi) zaviyeye terk buyurılmış ve bir aralık hâsılâtı bedeli olan on üç bin bu kadar guruşın (13 000 guruş– 130 lira) maliya hazinesinden vaziye–i mezkûre şeyhine i’tâsiyle (verilme) arazisinin hazineden idare itdirilmesi takarrur etmişiken nasılsa yine sarf–ı nazar olınarak mezkûr yüz yetmiş guruş (170 kuruş– 1.7 lira) maaş ile selef–i âcizî Mustafa Efendi uhdesine tevcih buyurılmış ise de efendi–i mûmâ–ileyhin maaş–ı mezkûr ile idâre kabil olmadığı vechile kemâ–kân (eskisi gibi) hâsılat–ı mezkûreyi istid’â itmek üzere iken vefatı vuku’ bularak uhde–i âciz–âneme (bana) tevcîh buyurılarak ancak zaviye–i mezkûre müteaddid (birçok) hücerât (odacıklar) ve müstakil câmi’–i şerîf ve mektebi, münîf (ulu) ve hamam ve müştemelât–ı (eklenti) sâireyi hâvi cesîm (kocaman) bir ebniye (bina) olarak el–hâletü hâzihi (bu güne kadar) ma’mhur bulunmasına ve yed–i âciz–ânemde (elimde) bulunan berât–ı âlîde muharrer (yazılı) olan otuz guruşdan maadâ ahir bir ghune muhassasâtı (ödenek) olmamasına zikr olunan mahallerin defter–hâne–i âmirede el–yevm zaviye–i mezkûreye merbût oldığı mukayyed olub zabtına dair işaret bulunamamasına ve hâsılâtın ahz vee idâresi içün Evkaf–ı Hümâyûn Nezareti tarafından yed–i dâiyâneme (elime) tahrîrât dahi virilmiş olmasına ve böyle fukaraya şart ve tahsîs kılınmış olan miktar–ı cüz’î bir varidâtın zabtiyle mezkur zaviye ve cami’ ve mekteb ve shair takım mevcud ve ma’mûrenin metrhuk ve harab kalması ve bu sûretle şart–ı vâkıfın bütün bütün mahv vie ibtali ve bununla taayyüş (geçinen) iden bir takım aceze ve fukarânın inkisâr–ı kulûbı (kalbinin kırılması) tecvîz (hoşkarşılama) buyurılamayacağına ve dâileri (ben) bu maddenin tesviyesi içün hayli vakitden berû bu tarafda kalub giriftâr–ı duyûn (borca girme) ve ıztırâb olmış ve zaviye–i mezkûredef–ı Hümâyûn Nezareti tarafından virilen tahrîrâta nazaran ale–l–hesâb suretiyle hâsılatdan akçe almakda bulunmış olub eğer çe bu kerre zikr olınan mahallerin hazîneden mezbhut oldığı cevabını almış isem de ber–vech–i muharrer lâyıkile hakikat–ı hâl meydana çıkmamış ya’ni hâsılâtın taraf–ı dâiyânemden ahzına müsaade buyurulmayub da zikr olınan mahaller hazineden zabt olınacak oldığı sûretde sâlifü–z–zikr (yukarıda sözü edilen) zaviye ve cami’ ve mekteb ve müştemelât–ı sâire dahi birlikde mi zabt olınacak? Ve bu takdirce bunlar hazine–i celîle tarafından mı idare buyurılacak? Ve yahud ahir sûrete tahvîl ile başka işde mi kullanılacak? Ve ya hâliyle metrûk mi olacaktır? Ve zabt olınacak yalnız arazi ise hayrât–ı mezkûre nevechile idare olınacak ve suret–i idarelerine bir karar virilmediği takdirde ne halde kalacakdır? Burasının anlaşılamaması bi–zarura avdet–i daiyâneme mani’ oldığı misillü bu tarafda imtidhad–ı ikamet dahi bir tarafdan perişâni–i ahvâl–i âciz–ânemi tezyîd (artma) eylemekde bulındığı cihetle bu bâbda ne vechile hareket ideceğimi bilemeyüb hayretde kalmış oldığımı ve ber–vech–i muharrer (yazıldığı gibi) böyle cesîm ve müteaddid (büyük kalaba) bir hayrâtın ma’mûr ve mevcûd iken sûret–i idaresinden kat’â bahs olınmayarak muayyenâtın (hükümetçe saptanan maaş ve yiyecek) tamâmen zabt olındığı cevabiyle iktifâ olınması hakikat–ı madde lâyıkıyle anlaşılamamış olmasından neşet ideceğine binâen be–tekrhar tasdi’a (baş ağırtma) mecbhur olmuş oldığımdan lütfen ve inâyeten Mecles–i Vâlâ’ya (Danıştay) havâlesiyle tedkîkâtı lâzimenin bi–l–icrâ bu husûsda bir karar verilerek dâilerinin düçâr olmış oldığım şiddet–i ıztırâb ve intizârdan tahlîs buyurulmaklığım husûsına müsaade–i merâhim–i ifâde,i cenâb–ı cihân,bânilerinin erzân ve şâyân buyurılması bâbında her halde emr ü fermân Şevketlü Atıfetlü Kudretlü Mehabetlü Pâdşâh âlem–penâh (cihanın sığındığı) Efendimiz Hazretlerinindir.

Ma’lûm–ı hazret–i sadaret–penâhileri buyurıldığı üzere Teke (Antalya) sancağında vâki’ Elmalu kazâsında medfûn hâk ve ıtr–nâk (güzel koku) SULTANABDALMUSÂ kuddise sırruhu–l–a’lâ hazretlerinin bâ–berât–ıâlî post–nişini bulundığım dergâha merbût ba’zı ayende ve revendeye (gelen geçen) itâm–ı ta’âm (yemek yedirme) itmek üzere medfûn–ı müşârün ileyh yukarıda sözü edilen Abdal Musâ) hazretlerinin vaz’ itmiş oldığı arâzi ve âsyâb (sudeğirmeni) ezkadîm (eskiden) idare ve tasarrufâtları türbedâr olanlara mahsûs olub maa–hazâ (bununla beraber) mevcud ve mücerred mekteb ve câmi’–i şerîf ve matbah (mutfak) ve yirmi beş hücreyi hâvi dergâhın başka mahalden aslen ve kat’an (kesin olarak) bir irâdı (gelir) olmadığından bu vechile muattal kalmasına rizây–ı âlîlerinin de kail olmıyacağı muhât–ı ilm–i fahametleri buyurıldıkda selefimiz bulunan İsmail Hakkı Efendi dâîlerine altmışsekiz senesinde (1851) hey’et–i asliyyesi üzere bâ–fermân–ı âlî ihsân–ı şâh–âne buyurıldığı üzere ke–l–evvel (önceki gibi) ayende–i revendeye (gelen geçen) itâm–ı taâm (yemek verme) itmek üzere bâfermân–ı âlî i’tâ ve ihsânı bâbında ve herhalde emr ü fermân hazret–i men lehü–l– emrindir.



Devletlü Efendim Hazretleri,
Defterhâne–i âmire ve evkaf muhasebede Teke (Antalya) sancağında elmalu kazâsında medfûn –ı hâk ve ıtır–nâk (güzel kıku) bâberât–ı âlî mutasarrıf oldığım ABDALMUSÂ Hazretlerinin zaviyesinin âsyâb (su değirmeni) ve câmi’ ve mekteb ve sâir hâsılatıyle derkenarlarından müsteban olub (1851) senesi bâ–fermân İsmail Hakkı’nın uhdesine tevcih kılınan kaydının ihrâcı husûsına müsaade buyurılması niyâzım bâbında emr ü fermân Hazret–i nem lehü–l–emrindir. BEND–İZaviyedâr–ı Tekye Eş–Şeyh el–Hâc Hüseyin Hüsni
BâB–I ÂLÎ BİSMİLLAHİ
MECLİS–İVÂLÂY–IAHKÂM–IADLİYYE
Aded: 458
Eizze–i kirâmdan (ünlü erenler) ABDALMUSÂ Hazretlerinin Elmalu kazâsında kâin (bulunan) zaviye–i şerîfeleri müstagallâtından (Gelir getiren vakıf) olub cânib–i hazine–i celîleden mezbût olan arazî ile değirmen ve sâirenin kemâ fi–s–sâbık (eskisi gibi) zaviye–dârlığa terk ve tahsîsi istid’âsına dair zâviye–i mezkûre (Abdal Musâ Tekkesi) şeyhi Hüsni Efendi tarafından rikâb,ı hümûyûn Hazret–i şâh–âneye takdîm kılınan arz–ıhâl MECLİS–İAHKAM–IADLİYYE’ye havâle buyurılmış olmağla lede–l–mutâlâa fezleke–i mealine ve berâber bulunan derkenarlı diğer arz–ı hâl ile vâridât muhâsebe–i mezkûresi ve Maliyye Nezâret–i celîlesiyle icrâ olınan muhâbere tezkeresi müeddâlarına nazaran ibtidây–ı nizâmda BEKTAŞİTEKYELERİmerbûtatının cânib–i mîriden zabtı sırasında zir olınan arâzi ve değirmen ve sâir müteferriâtı dahi zabt ile ba’zisi mahallinde furuht (satma) olınarak zaviye–i merkume de usûl–i tarîkat–ı aliyye–i Nakş–bendî’ye icrâ olınmak üzere zaviye–darlık hidmeti ol esnada Hâcı Hüseyn Efendi’ye ve aninvefatında Hhacı Halil Efendi’ye ve anin irtihâlinden (ölüm) sonra sâir meşâyihe ve muahharen sâhib–i arz–ıhâl mûmâ–ileyhe (Hüseyin Hüsnü) tevcîh ve zabt olınan hâsılatı mukabilinde zaviye–dârlığa şehriyye yüz yirmi beş (125 kuruş– 1. 25 lira) türbe–dârlığa otuz guruş (30 kuruş– 0.3 lira) maaş tahsis kılınmış ve bir aralık emlâk–ı mazbûta dahi zaviye–dârlar tarafından idâre olınmak üzere bâ–fermân–ı âlî terk ve iâde olınarak meşayih–i mûma–ileyhimden İsmail Hakkı Efendi’nin zaviye–dârlığı esnâsında ahaliye teadisi (kötülük) vuku’ına mebni tekrâr zabt olınmış ise de mezkûr arz–ı halde beyân olındığı vechile zaviye–i mezkûre müteaddid hücerât (odacıklar) ile câmi–i şerîf ve mekteb–i münif (ulu) ve sâir müştemelâtı(eklenti) hâvi cesîm ve ma’mûr hân–kah (kocaman bakımlı Tekke) olarak maaş–ı mezkûr masarif–i zarûriyyesine vefâ itmemiş ve şart–ı vâkıfın ibtâli zaviye–i merkumede bulunub taayyüşleri (yaşama) buna münhasır olan bir takım aceze ve fukaranın inkisâr–ı kulübine bâıs olmakda bulunması cihetiyle sâye–i haşcını vâye hacenât–ı vâye hazret–i pâd–şâhide kadîmi vechile kaydının tashihi niyâz ve istirhâm olınmış olub sûret–i hâlden anlaşıldığına göre merbûtâtın mukaddemki zabtı ol vakit bunın dahi BEKTAŞİTEKKELERİ’nden ma’dûd olmasından ne’şet idüb sonradan bâ–emr–i âlî terk olınmışken tekrar zabt olınışı dahi mûmâ–ileyh İsmail Hakkı Efendi’nin uygusızlığı cihetiyle teadiyât vak’asına menbi bulundığından ve el–haletü hazihi zaviye–i merkumede âyin–i behîyye (güzel tören) nakş–bendî icrâ olınmakda oldığından sair ba’z–ı eizze–i kirâm hazerâtı evkaf–ı şerîfesinin hasbü–n–niz–m (düzen gereği) müstesnâ tutuldığı gibi arazi–i merkumenin usûl–i ma’delet ve hakkaniyyete tevfîkan hüsn–i idâresine ve ahali hakkında bir gûnâ cevr ü ezâ vuku’a gelmesine me’mûriyyet–i mahalleyye tarafından dikkat ve nezâret olınmak üzere kemâ fi–s–sâbık (eskisi gibi) zâviye–i merkumeye terk ve tahsîsi muvâfık–ı emsâl olarak cânib–i eşref hazret–i tâcdâriye da’vet–i hayriyyeyi müstelzim görünmiş ve sâlifü–l–beyân (yukarıda sözü geçen) vâridât mühâsebesi mezkûresine nazaran bunların bedel–i senevisi dahi sekiz bin guruşdan (8000 kuruş– 80 lira) ibâret bulunmış olmasiyle bermûcib–i istid’â hazinece icrây–ı iktizâsı ve fakat zikr olunan zaviye–dârlık maaşları emlâk–i merkumenin ibtidâki zabtı esnâsında furuht (satma) olınanlarına mukabil olmak lâzım gelür ise de usûl–i tasarrufiyyeye riâyetten ba’dâ–zîn (bundan sonra) bu maaşların i’tâsından sarf–ı nazarla kaydının terkini (silinmesi) husûslarının nezâret–i mûşârün–ileyhe havâle buyurılması tezekkür kılınmı;ş ise de ol–bâbda emr ü fermân hazret–i men lehü–l– emrindir.
Fî 19 Rebiyü–l–evvel sene 1278 (Eylül 1861)
MÜHÜR MÜHÜR MÜHÜR MÜHÜR
Es–Seyyid Mahmud Edhem Mahmut Celâleddin Es–Seyyid Ali Mehmed Şerif

MÜHÜR MÜHÜR MÜHÜR MÜHÜR
Ahmet Tevfik Es–Seyyid Ali Okunamadı Mehmet Rauf
Muhtar Bey bulunamadı Ahmet Vefik Efendi Komisyonda İrfan Bey bulunamadı
YAZI: 11 Sefer sene 1278 (Ağustos 1861), Padişah Abdülaziz dönemi, Sadrâzam: Mahmet Emin Ali Paşa’dır.
O yıl 26 Haziran’da Padişah Abdülmecit vefat etti, yerine 28 Haziran’da Abdülaziz geçti. Osmanlı Devleti (1861–1862) Karadağ’da çıkan isyanı bastırmakla uğraştı. 10 Temmuz İtalya ile 10 Ekim Belçika ile ticaret Antlaşması imzalandı.

Çopur

BÂB–I ÂLÎ
MECLİS–İ VÂLÂY–I AHKÂM–I ADLİYYE
Aded: 131

MALİYE NEZÂRET–İ CELÎLESİ’NE
Devletlü Efendim Hazretleri,
Elmalu kazâsında vâkı’ (bulunan) ABDAL MUSÂ kuddise sırruhu hazretlerinin zaviyelerimüstagallatındn (gelir getiren vakıf) olan arazi ve âsyâb (su değirmeni) ve sâire hakkında ba’z–ı fâde ve istid’âyı hâvi zaviye–i mezkûre Türbedârı ŞEYH HÜSEYİN HÜSNİ Efendi tarafından rikâb–ı merâhim–meâb–ı cenâb–ı mülûkâneye (padişaha) takdîm olınub Meclis–i Vâlâ’ya havâle buyurılan arz–ı hâl ile merbût derkenârlı arz–ıhâl leffen irsâl kılınmağla meal–i istid’âye derkenara nazaran iktizâsının ve ol babda olan mütâlâa –i aliyye–i nezâret–penâhîlerinin iş’âr buyurılması bâbında emr ü irâde hazret–i men lehü–l–emrindir.
Fî 11 Safer sene 1278 (Ağustos 1861) BENDE–İ Kemal
Teke (Antalya) sancağı dahilinde kâin (bulunan) Elmalu kazâsında medfûn ABDAL MUSÂ kuddise sırruhu–l–a’lâ hazretlerinin zaviyelerine merbût (bağlı) olub melfûf–ı mezkûrede (sözü edilen ekte) keyşfiyyeti tefsîlen (ayrıntılı) beyân oldığı üzere maliyye hazîne–i celîlesinden mazbût olarak mültezîmine (devlete gelir getiren kaynaklardan belirli bedel karşılığı olan kimse) ilzâm olınmakda iken 1276 (1859) senesinden i’tibâren emlâk–ı sâire misillü ihâleden tefrîk (ayırma) olınarak Elmalu ve Kalkan (?) kazâlarının îcâr–ı çiftligât–ı rusûmiyle Kaş ve Finike kazâlarının hicârı âsyâb (su değirmeni icârı) rusûmının 1275 (1858) senesine mahsûben 8000 guruş (80 lira) bedeli oldığı mukayyed idüği.
Fî 24 Safer sene 1278 (Ağustos 1861) Kuyruklu imza
Atûfetlü Efendim Hazretleri,
Eizze–i kirâmdan (ünlü erenler) ABDAL MUSÂHazretlerinin Elmalu kazâsında kâin zaviye–i şerîfeleri müstagallâtından (gelir getiren vakıf) olub cânib–i hazîne–i celîleden mazbût olan arazi ile değirmen ve sâirenin kemâ fi–s–sâbık (eskisi gibi) zaviye–dârlığa terk ve tahsîs istidâsına dair zaviye–i mezkûre şeyhi Hüsnü Efendi tarafından rikâb–ı hümâyûn hazret–i şâh–âneye (padişaha) takdîm kılınan arz–ıhâl Meclis–i Vâlây–ı Ahkâm–ı Adliyye’ye (Danıştay) havâle olınub olbâbda kaleme alınmış olan mazbata evrâk–ı melfûfe (ekler) ile mahzûr–ı âlî–i cenâb,ı pâd–şâhî (padişahın görmesi için) buyurılmak içün arz ve takdîm kılındı meâlinden müstebân (anlaşıldığı) oldığı vechile ibtidây–ı nizâmda BEKTAŞİ TEKKELERİ merbhutanın cânib–i mîriden (devlet tarafından) zabtı sırasında zikr olınan arazi ve değirmen ve sâir teferruhatı dahi zabt ile buna makabil olmak ve zaviye–i merkumede usûli tarîkat–ı aliyye–i NAKŞ–BENDİYYE icrâ olınmak üzere zaviye–darlığa şehriyye (ayda) yüz yirmi beş (125 kuruş– 1.25 lira) guruş ve türbe–dârlığu dahi otuz guruş (0.3 lira) maaş tahsîs kılınmış, bir aralık emlâk–i mezbûta (ele geçen) dahi terk ve iâde olınnarak ba’z–ı vuku’ bulan teadiye (fenalık) mebni tekrâr zabt olınmış ise de zaviye–i mezkûre cesîm ve ma’mur (büyük ve bakımlı) bir hhan–kah (tekke) olarak mezkûr masarif–i zarûriyyesine vefâ itmiyeceğine ve bu misillü evkaf–ı şerîfe hasbü–n–nizâm müstesna tutulmakda olmasına mebni arazi–i merkumenin dahi ma’delet ve hakkaniyyete tevfîkan hüsn–i idâresine ve ahali hakkında bir gûne cevr ü ezâ vuku’a getürilmemesine me’mruhin–i mahalliyye tarafından dikkat ve nezâret olınmak üzere kemâ fi–s–sâbık (eskisi gibi) terk ve tahsîsi zımnında hazinece icrây–ı iktizâsı zikr olınan zaviye–dârlık ve türbe–dârlık maaşları emlhak–i merkumenin ibtidaki zabtı esnasında ba’z–ı furuht (satma) olınanlarına mukail olmak lâzım gelürse de usûl–i tasarrufiyyeye riâyeten ba’da–zîn (bundan sonra)i’tâsından (verilme) sarf–ı nazarla kaydının terkini (silinme) husûsının Maliyye Nezâret–i celîlesine havâlesi tezekkür kılınmış ise de ol babda her nevechile irade–i seniyye–i cenâb–ı mülük–âne müteallık ve şeref– sudûrbuyurılur ise anâ göre hareket olınacağı beyâniyle tezkere–i senâveri terkim kılındı efendim. Fî 23 Rebiyü–l–evvel sene 1278
Ma’rûz–ı Çâker–i Kemîneleridir ki, (ben âciz kulun dileği)
Enmele–i pîray–ı tevkir olan işbu tezkere–i sâmiyye–i sadâret–penâlirei (sadrâzama sunulan bu yazı) ile evrâk–ı ma’rûza manzûr–ı menfûr hazret–i mülûk–âne buyurılmış (padişaha gösterilmiş) ve husûsât–ı mezkûrenin tezekkür ve istîzân (konuşma, danışma) olındığı üzere nezâret–i müşârün–ileyhe havâlesi müteallık ve şeref–sudûr buyurılan emr ü irâde,i seniyye–i cenâb–ı pâd–şâh–ı muktezây–ı münîfinden olarak evrak–ı merkume yine savb–ı sâmî–i asafîlerine (sadrâzama) iâde kılınmış olmağla ol bâbda emrü fermân hazret–i veliyyü–l–emrindir.
Fî 24 Rebiyü–l–evvel sene 1278 (Eylül 1861)

Yukarıda sözü edilen ABDALMUSÂZAVİYESİ’nin arazi ve değirmenine devlet 25 Cemaziye–l–evvel sene 1246 (Ekim 1830) da el koyarak taviy edara ayda 125, türbedara da 30 kuruş maaş vermekte iken 1270 (1853)te taviye, zaviyedar İsmail Hakkı Efendi’ye teslim edilmişse de onun idaresizliği nedeniyle zaviyenin taşınmaz malları 10 Şa’ban sene 1273 (Mart 1856)te yeniden hazine tarafından elkonarak mültezim Sarraf Tıngıroğlu Hoca (Ermeni) ya 13 016 kuruşa bir yıllığına kiralanmıştır.
1826 yılından sonra Osmanlı Devletinde olan bütün Bektaşi Tekkeleri tarikat–ı aliyye–i (yüksek) Nakşibendiye şeyhlerine teslim edilmiştir.
BELGE:
BOA– İrade meclisi–i Vâlâ, No 20303, 7 adet

Çopur

ANTALYA ELMALI’DAKİ ABDAL MUSA DERGAHI’NA ATANAN MEVLEVİ DERVİŞİ İLE ALEVİ DERVİŞİ ARASINDAKİ ÇELİŞKİLER
YAZI: 11 Zilhicce sene 1273 (Temmuz 1857), Padişah Abdülmecit dönemi, Sadrâzamı: Mustafa Reşit Paşa’dır.
Osmanlı Devleti o yıl, 11 Nisan’da Ruslarla Besarabya’da ve Tuna deltasında sınır saptaması yaptılar. 10 Kasım’da da Avusturya ile Tuna’da araçların geliş ve gidiş trafiği düzenlendi.

KİMDEN: Elmalı’da Abdal Musâ Tekkesi Şeyhi İsmail Hakkı’dan dilekçe

KİME: Divân–ı Hümâyûn’a

KONU: Elmalı ilçisinde bulunan ABDALMUSÂDERGAHIŞeyhi İsmail Hakkı (Mevlevî), zaviyenin malvarlığından dolayı bir Bektaşi ile anlaşmazlığa düşerek bir sar’alıyı öldürdü diye hapse düştüğü, kendisini kurtarması için Konya’da Çelebi Efendi’ye yalvarmakta, adalet yerini bulması için Konya’da yeniden yargılanmasını, şahitlerinin dinlenmesini istemektedir.

BELGENİN MEÂLİ

Saadetlü Oğlum Efendim Hazretleri,
Arîza–i senâ–farîza–i aşk ve niyâz–ı fakirâneleridir ki,
Teke (Antalya) sancağına tâbi’ Elmalu kazâsında medfûn ABDALMUSÂ kuddise sırruhu (sırrı kutsal olsun) hazretlerinin dergâh–ı feyz–i iktinâ’ları (bilimin esasını anlama) vakfının haylularını kazâ–i mezbhur (Elmalı) ahalisinden mülhid–i Bektaşiyyeden (DİNSİZ– ALLAHIN BİRLİĞİNE İ–NANMAYAN BEKTAŞİ) İdris Oğlu KocaSalih nâm şahs mülkiyet üzere zabtitmiş ve bâki kalanlarını dahi cânib–i mîriden cüz’hi (çok az) bedel ile iltizam) kendi geliri için) iderek anlerden dahi baş kat ticaret itmekde ve dergâh–ı mezkûr (Abdal Musâ Tekkesi) olvechile harâb ü yebâb (yıkık virâne) olmışiken avn,i inâyet–i cenâb–ı bârî (Allahın yardımı) ve yâver–i tevcihât–ı kerîm–âneleri (padişahın cömertliği sayesinde) asâriyle dergâh–ı mezkûrı (adı geçen tekkeyi) yeni başdan güşad ve ihyha (açıp yeniden canlandırmak) eyledim ise de mülhid–i merkum (dinsiz, Allahın birliğine inanmayan Bektaşi) zabtetmiş oldığı vakıfları elinden çıkmasından nâşî kemâl,i garaz ve bürûdetle adâvete (öfkeyle düşmanlık) başlayub min–l–kâdim (eskiden beri) mübtelâyı sar’a (sar’a hastalığına tutulmuş) olan Ali Bin Mustafa nâm kimesnenin illet–i mezkûre kazâsınca sar’ası tutub suya düşerek irtihâl–i dâr–ı bekâ (ölme) eylemiş oldığından müteveffhay–ı merkumın (ölen sar’alı) biraderine va’d ve ivaz (karşılıklı sözleşme) i’tâsiyle ayartub “Abdal Musâ’nın şeyhi benim biraderimi dövdü anden vefat eyledi diyerek da’vacı tedarik idüb livâ,i Mezkûr (Antalya sancağı) kaim–makamı İsmail Ağa’ya iştikâ (şikâyet) itdirmiş olmasiyle kulları dahi şahs–ı merkum saralu olub suya düşerek kendü hâliyle vefak eylediği ve ba’de (sonra) sudan cenazesini çıkardıkları ve benim olbâbda aslâ medhalim (karışma) olmayub ve orada dahi olmadığımı ale–t–tarîkü–ş–şahâde (tanıklık yapmaya) kasaba ahalisinden Dülger Oğlu Ahmet Usta, Ayan Oğlu İsmail ve Kaş kazâsından Bayaşa karyesinden kubur oğlu Mehmet ve Teke değirmen çiftliği’nden Hasan ve Hüseyin ve Koca Mehmet ve Kebremli Mehmet nâm kimesneler gelmişise de mülhid–i merkum (dinsiz, Allahın birliğine inanmayan Bektaşi ber–takrîb (yolunu bulup) kaim–makam–ı mûmâ–ileyhin matbahına (mutfak) on bin (10 000) guruş hidmetle dört bin’ 4000) guruş dahi (rüşvet) müteveffhanın (ölenin) birâderine virüb gelmiş olan şahidleri habs itdirerek gûnâ gûn rencide ile kaim–makam–ı mûmâileyh şahidlerümi dinlemeyerek kizb–i dürüg–ı bî–fürüğdan (açığa çıkmamış yalan) ibaret olarak arkadan arkaya iki adam getürüb ıkrâr eyledi deyû vâli paşa ve gerek Çelebi Efendi hazretlerinin haberi olmaksızın kullarını der–akab küreğe (Kürek cezâsı) göndermiş ve böyle bi–gayr–i hakk irshaline ma’delet–i âlî (yüce adalet) ve rahm–ı âlîleri ber–vechile kail ve kani’ (inanmayacağı) olmayaacağnıdan mecbûl ve mütehallik buyuruldukda hasâil–i celîle (yüce huylar) acz–perveri (âcizleri koruyan)ve âtıfet–i saniyye–i merâhim–kasretiyle üzere şahidleri getürüb meclis–i kebîrde suâl eylemek hafiyyen maddeyi lede–l–tahkik (araştırma) ifâde–i âciz–ânem mukarın–ı sıhhat (gerçeğe yakın) ve garazu olan husûs merkum–ı mülhidin (dinsiz, Allahın birliğini tanımayan) şe’niyyeti (gerçeği) ve ivaz–ı garîz (karşılıklı amaç) tahtında olduğu anlaşıldığı halde şahidleri buraya celb kılınmak ve yahud meclis–i kebhirde mürâfa’a (duruşma) ve mahkememize sûret virilmek üzere Konya’da celbimiz içün bir kıt’a mazbatanın irsâli husûsı Konya velisine tahrhir ve iş’âra müsaade–i merâhim–âde kerîm–âneleri (merhametli padişah) bî–diriğ (elinden geleni yapan) ve irade buyurılmak bâbında arîza–i aşk ve niyâz–ı âciz–ânem terkim ve takdîmine istidâr ve ictisâr (cesaretlenme) kılındı in–şâellahü teâlâ muhat–ı ilm–i âlîleri buyurıldıkd olbâbda ve herhalde emr ü ferman lütf ü ihsân hazret–i men lehü–l–emrindir bâki û eyvallah.
11 Zilhicce sene 1273 (Temmuz 1857)
Abdal Musâ Dergâhı Şeyhı mahbûs İsmail Hakkı
MÜHÜR(Hâdimü–l–Mevlevi Şeyh İsmail Hakkı)
Mühür–i âciz–ânem zabıtada sirkat olındığından başkam ühür hak olınarak tamhîr (mühürleme) kılınmışidüği.
Aman Efendim canım oğlum,
Ber–vech–i muharrer mazbatanın irsâli (yollanması) içün çarçabuk Konya valisine ve Çelebi Efendi’ye tahrîr buyurılması herhâlde bizi Konya’ya celb içün müşârün–ileyhe (Çelebi’e) tahrîr (yazılma) buyurılmasını pek ricâ iderim.
Yine yukarıdaki mühürün aynisi: MÜHÜ (Hâdimü–l–Mevlecî Şeyh İsmail Hakkı).
BELGE: BOA– Cevdet Tasnifi Adliye, No 568

Çopur

ANTALYA ELMALI’DAKİ ABDAL MUSA DERGAHI’NA YENİ TÜRBEDARIN ATANMASI

YAZI: 20 Cemaziye–l–evvel sene 1261 (Mayıs 1845 Padişah: Abdülmecit dönemi, Sadrâzam: Mehmet Emin Rauf Paşa. O yıllar (1845–1846) Lübnan’da ve Cebel–i Düruz’da isyan ve karışıklıklar.

KİMDEN: Evkaf Nezareti’nden

KİME: Divan–ı Hümâyûn’a

KONU: Antalya’da Elmalı ilçesinde bulunan ABDALMÛSATürbesi türbedarı Şeyh Haydar Efendi vefat ettiğinden yerine yeni bir türbedarın alınması uygun olacağı.

BELGENİN MEÂLİ

Veliyyü–l–himâmâ Kerîmü–ş– şîmâ Devletlü İnâyetlü Atıfetlü Übhetlü Efendim Hazretleri,
Antalya’da Elmalu kazâsında medfûn ABDALMUSÂTürbedarı Şeyh Haydar Efendi’nin vefatı vuku’ına mebni türbedarlık mezhûr cihetinin tarîkat–ı aliyye–i nakşiyyeden Şeyb Abdullah Efendi’ye tevcîhi mukaddemâ mahallinden bâ–i’lâm inhâ ve cihet–i mezkûrenin (türbedarlık) kendüye tevcihi yine tarîkat–ı aliyye–i mezkûreden (nakşi bendhi tarikatı) DERVİŞMEHMET Efendi dahi müahharen bâ–arz–ı hâl istid’â olınmakdan nâşi mûmâ–ileyhümûnın ehliyyet ve istihkakları keyfiyyeti mahallinden lede–l–isti’lâm mûmâ–ileyh ABDULLAHEfendi oldıkça muktedirise de diğerinin hâli mahallince mechûl olmak ve ikisi dahi el–yevm Dersaadet’de (İstanbul) bulunmak hasebiyle kangısı müstahak ise anâ tevcîhi menût–zây (ona uygun) idüği mahalli meclis cânibinden bi–mazbata iş’âr ve ifâde ve mûmâ–ileyh DERVİŞ MEHMET Efendinin fukaradan ve türbedarlık mezkûre ehl ve müstahak–ı dâiyândan bulundığı meâl,i i’lâmdan istifâde kılınmış ve mahallinden vâki’ olan inhâya nazaran mûmâ–ileyh ŞEYH ABDULLAH Efendi dahi şâyeste–i merhamet (açınacak durumda) bulunmuş oldığına binâen tarafeyn gadirden bi–l–vikaye türbedarlık mezkûrın ber–vech–i hasbî (parasız) mûmâ–ileyhümâya bha–rü’ûs–ı hümâyûn münâsafeten (bölüşerek) bi–t–tevcih (atanarak) hazine–i evkaf–ı hümâyûndan mahsûs şehriyye otuz guruş maaşın nısfıyyet (yarı yarıya) üzere i’tâ ve Teke (Antalya) sancağı mutasarrıfları temettüâtından (kazançlar) olarak TÜRBEDARLIK mezbûre muayyen şehriyye yüz yirmi guruş (1.20 lira) maaşın dahi kezâlik bi–l–münasafe (yarı yarıya) mûmâ–ileyhümûhü (Şeyh Abdullah ve Derviş Mehmet Efendiler) tevcîhi sûretinin icrâ olınması cenâb–ı nezâret–i evkaf–ı hümûyûndan bâ–takrîr–i beyânve maaş–ı mezbûr türbedarlık–ı mezbûr için midir, yoğsa kayd–ı hayât şartıyla mıdır? Kayden sarâhat (açıklık) bulunamayub ihtiyâcı tebeyün itmeyenler hakkında maşa tahsîsi memnû’iyyetine (yasak olma) dair olan nizâm keyfiyyeti daha der–kenârda bast ü ityân (uzun açıklama) olınmağın sâlifü–l–beyân (yukarıda anlatıldığı) yüz yirmi guruş maaşın münâsafeten (yarı yarıya) mûmâ–ileyhümâ Derviş Mehmet ve Abdullah Efendilere türbedarlığa mahshus olarak tahsîsiyle îcâbının icrâsı istîzânını (sorma) şâmil Maliyye Nâzırı Devletlü Paşa Hazretlerinin bir kıt’a takrîri manzhur–ı âlî (padişaha sunulma) buyurılmak içün savb–i sâmîlerine gönderilmiş olmağla muvâfık–ı emr–i irâde–i meâli âdeten cenâb–ı şehn–şâhî buyurılır ise (padişah emir verirse) bâ–mûcib–i takrîr icrây–ı iktizâsı nazır–ı müarün–ileyh (Maliyye Nâzırı) hazretlerine havâle olınacağı beyâniyle tezkere–i senâveri terkim kılındı efendim.
Ma’rûz–ı Çâker–i Kemîneleridir ki, (âciz kulun dileğidir ki,)
Enmele zîb–i ta’zîm (elle sunulan süslü saygı gösterilerecek) olan iş bu tezkere–i sâmiye–i asaf–âneleriyle (sardâzımın yazasılı) zikr olınan takrîr manzûr–ı hümûyûn–ı maâl– teymûn–ı hzret–i şâh–âne (pâdişah görüp uygun gördü) buyurılmış ve iş’âr ve istîzân (izin isteme) oldığı vechile zikr olınan türbedarlık mûmâ ileyhümâya bâ–rüûs–ı hümâyûn münasafeten (ayrı ayrı bölüşerek) bi–t–tevcîh (atanma) zikr olınan maaşın dhi sûret–i muharrere üzere ber–vech–i nısfeyn tahsîsi (yarı yarıya) i’tâsı zımnında ber–mûcib–i takh’ir icrây–ı iktizâsının nâzır–ı müşârün–ileyh hazlerine havâle olınması tüeallık şeref– sudûr buyurılan emr ü irâde–i seniy ye–i hazret–i mülük–âne hicâb–ı âlisinden bulunmış ve mezkûr takrrîr yine savb,ı âlîlerine (sadrâzam) iâde ve tesyhar kılınmış olmağla olbâbda emr ü Fermâm hazret–i veliyyü–l–emrindir.
BELGE: BOA– İrade, Noa 5192

Çopur

HACI BEKTAŞ VELİ DERGAHI DEDESİ MEHMET HAMDULLAH EFENDİ’NİN AMASYA’DAKİ 14 YILLIK SÜRGÜN HAYATININ SONA ERDİRİLMESİ…

YAZI: 29 Ramazan sene 1256 (24 Kasım 1840), Padişah Abdülmecit dönemi, Sadrâzam: Mehmet Rauf Paşa’dır.
O yıl, Osmanlı Devleti’nde Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa ile mücadele sona erdi. Osmanlı Devleti 2 Ocakta; İsveç ve Norveç ile, 2 Mart İspanya ile, 3 Mart Yunanistan ile, 14 Mart Hollanda ile, 30 Nisan Belçika ile ticaret antlaşması, 15 Temmuzda; İngiltere, Avsuturya, Rusya, Prusya ile Mehmet Ali Paşa’ya ilişkin LondraSözleşmesi, 22 Ekim’de de Prusya ve Almanya ile ticaret antlaşması imzaladı (bir yıl önce 3 Kasım 1839’da Tanzimat ilân edildi).

KİMDEN: Eski Hâcı Bektaş Veli Post–nişîni es–Seyyid Mehmet Hamdullah Efendi’den ma’rûzât

KİME: Dîvan–ı Hümâyûn’a

KONU:Sürgün edileli 14 yılı aşkın Amasya’da ailesinden uzak, yokluk, bakımsızlık yüzünden yaşamının son günleri yaklaştığı, yetkililerin artık bu haline acıyarak af edilip evine ailesinin yanına dönmesi dileği. Hamdullah Efendi 23. C. 1243 (1827) tarihli ferman ile sürgün edildi.

BELGENİN MEÂLİ

1. BELGE:
Mâliş–gâh–ı Hâss–ı âm ve buse–gâh kâffe–i enâm olan südde–i semâ siyyân emr–zişkârîlerine ma’rûz–ı kullarıdır ki, (Özel olarak tüm halkın yüz sürme, öpülecek yer, padişah makamına sunulur ki)
Hâcı Bektaş Veli kuddise sırruhu–l–esâmi hazretlerinin hân–kah–ı (tekke) âlîlerinde post–nişîn iken VAK’A–İHAYRİYYE (.6.1826) esnâsında mazûl–i meşîhata (işinden çıkarılmış şeyh) düçâr–ı ibtilây,ı menfâ (sürgüne uğramış) ve AMASYA’ya nefî ve iclâ (sürgün olarak uzaklaştırılma) buyurılmam on üç seneyi tecâvüz itmiş ve ol vechile (öyle ki) matmûre–i menfây–ı can–güdâzîde (görenlerin canı dayanmayan sürgün mezar yaşamı) pervâne–i sûhte bâr–gîr (yanıp tutuşmuş dolap beygiri gibi) sûzende–i tâbiş,i zucret (sıkıntıların yakıp kavurduğu) ve güdâzende–i âteş,i zarûret (yoksulluk, sıkıntı, gereksinim ateşi içinde) oldığım Heleb Valisi Müşîr–i efhem (çabuk anlayan) ES’ADPAŞA hazretlerinin ıttılâ’ı (öğrenme) olarak hâl–i âciz–ânem (acıklı durum) bi–l–etrâf (etraflıca) hâk–pây–ı (padişaha) devletlerine arz ve inhâ (bildirme) olınmış olmağiyle keyfiyyet–i mezkûr (yukarıda sözü edilen olay) nizâmı tahtına rabt olınmak üzere (bir düzene sokulma) vatan–ı asliyyem tarafına bir mahzûr (sakınca) olub olmadığı isti’lâmı hâvî (bilgi isteme) şeref–pîrây,ı sahife–i sudûr (süslü şerefli kâğıt) buyurılan Fermân–nâme–i sâmîleri (sadrâzam) mantukı (sözü) KIRŞEHRİ MECLİSİ’nde lede–l–müzâkere (görüşülme) karar verilmiş oldığı meclis–i mezkûrın (yukarıda sözü edilen Kırşehir Meclisi) mazbatası (tutanak) ve istihlâsım istirhâmile (kurtarılma dileği) takdîm kılınan razarz–i hâl–i âciz–iştimâlim (ben fakiri) muhât–ı ilm–i halem–i ârây–ı rahîm–âneliri (merhametle olan) buyurıldıkda sinîn–i vefîre (yıllarca)den berû mesâib–i zerre–i ibtilây–ı nefy ü iclâ (sürgün ve uzaklaştırılma flâketine uğramış) abd–i bâhirü–l–ibtihâllerin (apaçık yalvaran beni) afv ü ıtlâkı (bağışlanıp salıverme) zemîninde ve zâti–n nesîme–i delâlet ve şefkatla muhît–i pîrâmla ye’s ü hırmhana istigrâkdan (keder ve ümetsizliğe gömülme)tahlîs–i girîbân (üzüntü ve tasadan kurtarma) buyurulmak bâbında emr ü fermân hazret–i men lehü–l–emrindir.
BENDE–İ
Es–Seyyid Mehmet Hamdullah
NOT: Kışehir’de Hâcı Bektaş Veli Tekkesi’nde post–nişîn iken 1826’da Amasya’ya sürgün edilmiş, yedi yıl sonra 2. Mahmud’un döneminde 23 Cemâziye–l–evvel sene 1249 (Eylül 1833)da af edilmesi için başvurduğu fakat Şeyh Hamdullah Efendi’ye yanıt verilmemiş, belki o yıl Mısırlı İbrahim Paşa Nizip’te ordumuzu bozarak Kütahya’ya kadar geldiğinden o kritik durumdan dolayı ilgilenilmemiş, ta ki 6 yıl sonra af edilmiştir.

2. BELGE

Seniyyü–l,–hümemâ Kerîmü–şiyemâ Devletlü inâyetlü Atıfetlü Übhehetlü Efendi Hazretleri
Def’a–i (ortadan kaldırma) Hayriyye (1826 yılı) esnâsında bulunan meşîhatın ref’hile (kaldırılması) Amasya’ya nefy ü iclâ (sürgün) olınmış olan Hâcı Bektaş Veli hân–kahı şeyhi HAMDULLAHEfendi’nin afv ü ıtlâkı husûsına dair Haleb Valisi âtûfetlü Es’ad Paşa hazretleri tarafından bundan akdem vürûd iden tahrîrât ile mahalli meclis mazbatası Devletlü semâhatlü Şeyhü–l–İslâm hazretleri taraflarına bi–l–irsâl re’y–i mütâlâaları istifsâr (sorulma) ve iş’âr olınmış oldığından olbhabda müşârün–ileyh (sözü edilen Es’da Paşa) hazretlerinin vârid (gelen) olan tezkereleri tahrhirât ve mazbata–i mezkûre ile beraber manzûr–ı merâhim–i mevfûr hazret–i şâh–âne (acıması bol olan padişahın görmesi) buyurılmak içün irsâl–i seviyy–i müşîrîleri ve müşârün–ileyh hazretlerinin sûret–i iş’ârlarına nazaran bu makullelerden mukaddemleri ekserisi ıtlâk (salıverme) olınarak şeyh–i merkum dahi bu kabilden bulınmış ve meşîhat–ı mezkûre uhdesine tevcih olınmak şartıyle emsâli misillü afv ü ıtlâkında be’s görünmemiş oldığından müşârün–ileyh hazretlerinin inhâ ve ifâde vechile şeyh–i merkumın merhameten afv ü ıtlâkı husûsı rehîn müsâde–i merhamet–âde–i hazret–i şâh–âne (acıyan padişah) buyurılarsa icrây,ı iktizâsına ibtidâr (girişme) olınacağı beyâniyle tezkere–i senâveri terkîm (yazılma) olındı efendim.
Ma’rûz–ı Çhaker–i Kemînelerider ki,
Hâme –pirây–ı tevkîr ve îcâl (Ben âciz kulun ululamağa lâyık) olan işbu tezkere–i seniyye–i asâf–ânelleriyle müşârün ileyh hazretlerinin zikr olınan tezkere–i seniyye–i asâf–âneleriyle müşârün ileyh hazretlerinin zikr olınan tezkereleri ve tahrîrât ve mazbata, mübâret v mes’hud hâk–pây–ı merâhim –i ihtivây–ı hazret–i şâh–âneye arz ve takdîm birle (padişâha sunularak/) meşmûl–i lihâza–i mekârim,i ifâza–i (düşünen, cömert, değerlendiren) cenâb–ı tâç–dârî (padişah) buyurılarak meşîhat–ı mezkûre uhdesine tevcîh olınmamak şartıyle müşârün–ileyh hazretlerinin inhâ ve ifadeleri vechile şeylh–i merkumın af ve ıtlâkı husûsına müsâde–i merhamet–âde–i hazret–i mülûk–âne erzân (izin) buyurılmış ve sâlifü–z–zikr tezkere ve tahrîrât ve mazbata iâde kılınmış olmağla icrây–ı iktizâsı bâbında emr ü fermân hazret–i velliyyü–l– emrindir.

3. BELGE:

Ma’rûz–ı Kullarıdır ki,
Hâcı Bektaş Veli kuddise sırruhu–l–celî (Sırrı kutsal ayan beyan olsun) hazretleri hân–kahında (tekke) post–nişîn bulunan HAMDULLAH Efendi kulları vak’a–i hayriyye (1826 yılı) esnasında meşîhatdan azl ile li–ecli–t–te’dip (cezalandırılmak için) Amasya’ya nefy ve takrîb buyurılmış ve târih–i ve nefy ve cilâsı (sürgün ve uzaklaştırılma) on dört sene mürûr itmiş oldığından mûmâ–ileyhin afv ve ıtlâkı husûsını hâlâ Halep Valisi Müşîr–i Mükerrem Devletlü es’ad Paşa Hazretleri iltimâs (aracı) itmiş ise de itlâkı (salıverilme) hushusında buraca bir mahzhur (sakınca) olub olmadığı isti’lâmı (bilgi isteme) hâvi şeref–pîrây–ı sahife–i sudûr (eref veren süslü) buyurılan bir kıt’a fermannâme–i sâmî–i vekâlet –penâhileri resîde–i dest,i ta’zîm ve mantuk–ı münîfi ma’lûm–ı âciz–ânelerimiz olmışdır şeyh–i mûmâ ileyhin müddet–i celâsı (gurblete çıkma) çok vakit oldığından her vechile ıslâh–ı nefs (kendini düzeltme) olub sezâ–vâr–ı merhamet ve şhayeste–i afv ve inâyet (acıyarak bağışlanması uygun olub) bulınmış ve buraca bir gûne mahzûr (sakınca) olmadığı ma’lûm–ı merâhim–i şümül fermân–fermayileri (hükmü geçen) buyurıldıkda mûmâileyh’in hâl–i âciz–ânesine merhameten afv ve ıtlakı (bağışlanması) muvâfık–ı rizây–ı âlîleri (yüce padişahın isteği) ise olbhabda emr ü Fermân men lehü–l–emrindir.
Fî 29 Ramazan sene 1256 (24 Kasım 1840)
BENDE–İBENDE–İKırşehri Kadısı MÜFTÜ Miralay Reis–i Meclis Es–seyyid Mehmet Es’ad Es–Seyyid MÜHÜR(Es–Seyyid MÜHÜR (Es–Seyyid MÜHÜR (Es–S–Seyyid Mahmed Es’ad) Mehmet MÜHÜR
BENDE–İ BENDE–İ Kırşehri Kadısı MÜFTÜ
Miralay Reis-i Meclis Es-Seyyid Mehmet Es’ad Es-Seyyid Mehmed
MÜHÜR (Es-Seyyid MÜHÜR (Es-Seyyid MÜHÜR (Es-S-Seyyid MÜHÜR (Muhassıl-ı Osman) Mustafa Reşid) Mahmed Es’ad) Kazâ-i Kırşehri)
BENDE–İ BENDE–İ BENDE–İ BENDE–İ
Kâtib-i Dîvan MÜHÜR Kâtib-i Mâl Es-Seyyid A’zây-ı Meclis A’zây’ı Meclis Es-Seyyid
(Hasan Hüseyn) İbrahım MÜHÜR MÜHÜR (Mehmed) MÜHÜR (Mehmet)
MÜHÜR (Muhassıl-ı BENDE–İ BENDE–İ Yazâ-i Kırşehri) A’zây-ı Meclis Emîn A’zây-ı Meclis
Sandık MÜHÜR (Abdullah) MÜHÜR (İbrahim)

4. BELGE:

Devletlü İnâyetlü Atûfetlü Re’fetlü Veliyyü–l–himen Efendim Sultanım Hazretleri,
Vak’a–i Hayriyye (1826 yılı) esnâsında meşîhatın uhdesinden ref’ile (kaldırılması) Amasya’ya iclâ’ ve nefy (sürgün uzaklaştırılma) olınan Hâcı Bektaş Veli hân–kahı Şeyhi HAMDULLAHEfendi’nin afv ve ıtlâkı husûsına dair Athufetlü Es’ad Paşa bendelerinin tahrhiratı ve mahalli mazbatası bir kıt’a–i tezkere–i seniyyelerine leffen savb–ı dâiyânemize (bize) gönderilüb bu bâbda re’y–i hâlis–ânemiz (görüş) istifşâr (sorulma) buyurılmış evrak–ı mezkûre (adı geçen yazı) meâlleri karîn–i ıttılâ’–ı (tanıma, bilme) muhlis–ânemiz (samimi olarak) ma’lûm–ı inâyet–i melzûm–ı âlîleri (iyilik gerektiği) buyurıldığı üzere bu tarîka menshubiyyetle menfî sürgün) olanlar mahzûrdan sâlim (sakıncadan uzak) oldığı mütâlâasına mebni mukaddemlerde her birleri ıtlâk (salıverme) olınmışlar merkumın dahi afv ve ıtlâkı bu kabilden oldığından meşîhat uhdesine tevchih olınmamak şartıyle emsâlleri misillü afv ve ıtlâkında bir be’s olmadığı mütebâriz (meydana çıkan) hâtır–ı muhlis–ânemiz idüği ve evrak–ı mezkûre leffen ihade–i seviyy–i sâmileri kılındığı rehin–i ilm–i âlîleri buyurıldıkda bâki irâde efendimindir.

BELGE: BOA– İrade Dahiliye, No 1518, adet: 6