Hamza Aksüt

Son yıllarda yapılan araştırmalarda Alevilik tarihi hakkında birçok şehir efsanesi üretilmiştir.

Bu efsanelerden birisi Safevilerle Hacı Bektaş ocağının ayrı kamplarda yer aldığı iddiasıdır. Buna göre, Hacı Bektaş ocağı Osmanlı devletinden yanadır, öteki ocaklar Safevi devletinden yanadır.

Aşağıdaki belge, Irak'taki (büyük bir olasılıkla Necef'te) bir Alevi dergahına bakan Hacı Bektaş soyundan bir dede tarafından Dede Garkın ocağı dedesine yazılmış bir mektuptur. Dede Garkın dedesinin şecere düzenletme isteğine yanıt verileceği de belirtilmiştir.

Hacı Bektaş evladından olan Seyit Baki, Bağdat'ın Safeviler tarafından alındığını (Şah Abbas'ın Bağdad'ı alması) belirterek, Şah'ın yakında Rum'a (Anadolu'ya) yöneleceğini bildirmektedir.

Mektupta da görüldüğü gibi, Hacı Bektaş soyundan olan Seyit Baki dede adeta bir Safevi fanatiğidir. Bu kadar Safevi fanatiği olan bir dedenin Osmanlı devletini tutması akla aykırıdır.

Birçok bilim adamı, Şah Abbas'ın Şiileri koruyup Alevilere düşmanca davrandığını iddia etmektedir. Bu ve buna benzer belgeler ortaya çıktıkça bilim adamlarının bu yanılgısı da ortaya çıkmış olmaktadır ve olacaktır.

Daha önce, Şah İsmail ve Şah Hüseyin'in Azerbaycan'daki Sultan Samıt tekke ve dergahlarını koruyup yaygınlaştırmak amacıyla fermanlar yayınladığından söz etmiştim. (Bu konuda bkz., Hamza Aksüt, Aleviler, s.44)
Bu fermanlarda Sultan Samıt "Hacı Bektaş oğlu" olarak kaydedilmiş, türbe kitabelerinde de aynı ibare kullanılmıştır.

Belgenin bir başka özelliği, Hacı Bektaş soyunun 1620'lerde sürdüğünün ifadesidir. (Belge, Dede Garkınlı bir aileden alınmış, Ayfer Karakaya Stump ve danışman hocaları tarafından okunmuştur.)


BELGENİN GÜNÜMÜZ DİLİNE ÇEVİRİSİ

"Siyadetin sığınağı, izzetin makamı, Hakk’ın budalası olmuşların soyundan gelen Dede Karğın Hazretleri oğlu, aziz evladım, gözümün nuru, yüceltici dualardan sonra eski muhibbinizin size bildireceği şudur: Cömertlik deniziniz dalgalanır da buradaki duacılarınızın hallerini ve kalplerindekini soracak olursanız, Allah’a şükür hala hayattayız ve bu yüce dergâhta, dinin ve dünyanın sahibi, evliyalar yolunun irşad edicisi, Al-i Aba evlatlarının özü, Aliyyü’l-Murtaza taraftarlarının dileklerini gerçekleştiren Hazret’in, yani Hazreti Sultan [ . . . ] - Allah mülkünü ve saltanatını daim etsin- Hazretleri’nin ayaklarının dilekleri veren toprağında ve meleklerin yuvası gibi olan eşiklerinde rahat bir halde, ömrünün ve devletinin devamı için dua etmekle meşgulüz ve siz erenlerin mübarek yüzünüzün hasretini çekmekte olduğumuzu bilmenizi isteriz. Umarız ki siz erenler de hayır duaları etmeyi unutmazsınız ve bizleri hayırla anmadan geri kalmazsınız. Şu halde, benim oğullarım siz erenlerin uzun zamandır sabırla beklediği yiğit komutan meydanda hazırdır ve Ehl-i Beyt muhiplerinin dileğini vermek ve Hz. Muhammed’in ailesinin düşmanlarının soyunu dünya yüzünden silmek için ortaya çıkmıştır. Bu yiğit komutan Rebiyülevvel ayının 22’sinde, Pazar günü Bağdat kalesini feth edip, mübarek adına sikke kestirip hutbe okutmuştur ve Bağdat bu alemlerin sığınağı şahın tasarrufuna geçmiştir. İnşallah şimdi de yönü Anadolu’ya doğrudur. Hakk’ın dergâhından ricamız ve temennimiz, peygamberlerin efendisi Hz. Muhammed’in yüzü suyu hürmetine yakında hayırla başarılı olmasıdır.
Ve ayrıca siz erenlere bildirilir ki bu mektubu getiren Sevindik Sufi bu yüce dergâha gelerek..."


(Mektubun gönderildiği kişi
Seyit Yusuf
(Mektubu yollayan
Şah-ı Velayet bendelerinden,
Ariflerin Kutbu Sultan Hacı Bektaş-ı Veli’nin soyundan,
Seyit Baki



Belgenin asıl metni:
I) Hüve
II) Ḥażret-i siyādet-penāh, ʿizzet-destgāh, evlād-ı būdāla-ı Ḥaḳḳ Dede Ḳarġın oġlu, veled-i ʿazīzim, nūr-ı çeşmim
III) baʿdeʾd-duʿā-ı taʿẓīm biʾl-ʿizz veʾt-tekrīm iʿlām-ı muḥibb-i ḳadīm oldur ki: Ḥāliyā deryā-yı lüṭfuñuz temevvüc idüp bu cānib-i duʿācılarıñız
IV) aḥvālinden suʾāl-i ḥāl-i mā-fi’l-bāl olunursa, bi-ḥamdi liʾllāhi teʿālā ḥālā vücūdumuz ṭopraḳdan üstün olup bu dergāh-ı ʿālīde ḥażret-i
V) ṣāḥibü’d-dīn ve’d-dünyā, irşād -künende-i ṭarīḳ-i evliyā ve zübde-i evlād-ı āl-i ‘abā, murād-dehende-i şīʿīyān-ı ʿAliyyüʾl-Murtażā
VI) yaʿnī Ḥażret-i Sulṭān < . . . > ˿ḫalladallāhu mülkehū ve salṭanatahū˿ ḥażretleriniñ ḫāk-i pāy-i murād-baḫşlarında ve āsitān-ı melāʾik-āşiyānında
VII) āsūde-ḥāl olup devām-ı ʿömr [ü] devleti edʿiyyesine müdāvim ve siz erenleriñ mübārek dīdār-ı şerīfi müşāhedesine müştāḳ-ı ʿaẓīm
VIII) mülāḥaẓa oluna. Ümmīzdir ki siz erenler daḫi duʿā-ı ḫayrdan ferāmūş itmeyüp ḫayrla yād itmeden ḫālī olmayasız. Ve ḥālā benim
IX) oġullarım siz erenler munca zamāndan beri vaʿde virüp intiẓārın çekdigiñiz şāhsüvār-ı merd-i meydān ḥālā meydānda ḥāżır
X) olup muḥibb-i ḫānedānıñ murādın virüp ve düş[menān-ı] [ḥā]nedān-ı
āl-i Muḥammed’iñ [neseb] ü ẕürriyātın rūy-ı zemīnden maḥv itmege ẓāhir olmuşdur
XI) ve ḥālā māh-ı rebīʿüʾl-evveliñ yigirmi ikinci güni yevmüʾl-aḥad Baġdād ḳalʿasın fetḥ idüp nām-ı mübārekine sikke [ḍarb] ve ḫuṭbe oḫunup Şāh-ı ʿālem-
XII) penāhıñ taṣarrufuna geçmişdir ve inşāʾallāhu teʿālā teveccühi Rūm ṭarafına doġrıdır. Dergāh-ı ḥaḳḳdan ricā ve temennāmız budur ki ʿan-ḳarīb ḫayrla
XIII) müyesser ola bi-ḥürmet-i Seyyidü’l-mürselīn. Ve ḥālā siz erenlere maʿlūm-ı şerīf olsun ki ḥāmil-i mektūb Sevindik Ṣūfī bu dergāh-ı ʿālīye gelüp...


Bende-i Şāh-ı Velāyet, Seyyid Bāḳī,
Evlād-ı Ḳuṭbüʾl-ʿĀrifīn Sulṭān Ḥacı Bektaş-ı Velī


Saygı ve sevgiyle...

Musali Sar

Hamza Aksüt

Sayın musali sar

Yazımda Sultan Samıt tekkelerinin Safevi şahlarınca desteklendiğini belirtmiştim. Sanırım dikkatinizden kaçmış
Başka bulgular da aktarmak isterim.

Hacıbektaş kasabası 1517 yılında Osmanlının eline geçtiğinde bu ele geçişe karşı çıkan Hacı Bektaş soyundan olan Kalender Çelebi'dir.

Kalender Çelebi o dönemde Hacı Bektaş ocağının bir numarasıdır. Balım Sultan'ın ölümüyle bu konuma gelmiştir.

Yine Hacı Bektaş ocağına bağlı Seydi Bey Çukurova'da
Donuz Oğlan Çukurova'da Osmanlıya karşı ayaklanmıştır.
1577 yılında Elbistan'da Safeviler lehine ayaklanan Şah İsmail, 30 ya da 50 bin kişiyle Hacı Bektaş dergahında kurban kesmiş, Osmanlı kuvvetleriyle defalarca çarpıştıktan sonra Malatya'dan Fırat'ı geçerek Safevilere sığınmıştır.

Bu sıraladığım olaylar karşısında karşı tezin göstereceği herhangi bir olaya rastlamadım.

Balım Sultan'ın Osmanlı tarafından atandığı söylentisi tümüyle akla aykırıdır:

a-Balım Sultan'ın Hacı Bektaş dedeliğine başlama tarihi 1501 yılındadır ve bu yılda Hacıbektaş kasabası Dulkadır padişahlığının topraklarındadır.

b-Balım Sultan Hacı Bektaş soyundandır, yani Çelebi'dir. Kalender Çelebi'nin kardeşi ya da amcasıdır.

Sayın Musali sar
Eğer sizin karşı iddiayı destekleyen bir argümanınız varsa gerçekten öğrenmek isterim.

Saygı ve sevgiyle...

Musali Sar

radyotamircisi

Sayın hamza abi
bu yazıyı okuyunca nejded saraçın televizyondaki konuşması aklıma geldi. aleviyi bektaşiyi kızılbaşı birbirine karıştırdı. bektaşiler osmanlıyı tuttu diyordu. acaba alevi değil mi diye düşündüm. onu dinleyip de hacı bektaşı sevmek mümkün değil. sizin bunları okumuyor mu. karşılaşınca anlatsanız olmaz mı fderesyon başkanı bunu yaparsa el ne yapar. bir söz geliyor aklıma da ayıb olur sizden utanıyorum.