...HURUFİCAN-ERZİNCAN...

Balım Sultan Türbesi, 1510 yılında yaptırılmış olup, Bektaşiliğin kurucularından, ünlü Balım Sultanoğlu Lütfullah Çelebi’ye aittir.

Tire’nin Hisarlık Köyü eteklerinde yer alan Balım Sultan Türbesi, Tire'de geleneksel “Sultan Nevruz” törenlerinin de kaynağını oluşturması bakımından, ayrı bir öneme sahiptir.

Türbede 4 mezar bulunmakta ve bunlardan sadece Lütfullah Çelebi’ye ait olanda yazı bulunmaktadır.

Mezarın baş ve ayak ucu taşındaki ifadelerden “geniş bir sülaleye mensup Lütfullah Çelebi bin Balım Sultan” tanımlaması yapılmaktadır.

Mimari açıdan sekizgen plana sahip olan türbenin Tire tarihi açısından fevkalade önemi bulunmaktadır.

Kaynak: A Munis Armağan



Ali Baba ve Hasan Baba türbeleri eskiden günümüze gelen Anadolu’nun Türk yaşamına açılmasında öncülük eden Ahilik geleneğinin bir devamını yansıtan ve bugün de Anadolu´nun sayılı Bektaşi dergahlarından biridir.

Beylikler Döneminde özellikle zengin aşiret ve boy yerleşmesinin Tire´ye kültürel zenginlik, düşünce ve inanç özgürlüğü gibi temel boyutlar kazandırmış olduğu kaçınılmaz bir gerçektir. Çok yönlü aşiret yerleşimleri içinde kültürel transferler zamanla üretimde, sanatta ve düşüncede yeni boyutlara ulaşmış, bu kültürün öncüsü olmuştur.

sinin Tire´ye kültürel zenginlik, düşünce ve inanç özgürlüğü gibi temel boyutlar kazandırmış olduğu kaçınılmaz bir gerçektir. Çok yönlü aşiret yerleşimleri içinde kültürel transferler zamanla üretimde, sanatta ve düşüncede yeni boyutlara ulaşmış, bu kültürün öncüsü olmuştur.

Dışarıdan göçen dervişlerden özellikle Horasan grubu Ali Han Sultan, Buğday Dede ve Hacı Bektaşi Veli´nin arkadaşı Bahattin Sultan´ın oğlu Ali Baba yalnız Tire´nin değil bölgenin önemli adlarındandır. Bu yıllarda gelişme imkanı bulan başta Mevlevi, Rufai, Hurifi, Bektaşi, Nakşi, Havleti, Şazeli ve Uşşaki gibi tarikat mozayiğinin oluşmasını sağlamışlardır.

XIV. yüzyılda İbni Batuta´nın ifadesine göre, Tire bir Ahilik kentidir. Ahilik gelenekleri sonuncunda Tire´de birçok el sanatı gelişmiş, daha sonraları unutulmaya ve yok olmaya başlayan bu el sanatları Tire´nin ekonomik ve kültürel gelişmesinde önemli rol oynamışlardır.

Ali Baba Türbesi kitabesi yoktur. Ali Baba´nın XIV. yüzyılda yaşadığı kabul edilmektedir. Ali Baba, Evliya Çelebi tarafından müfessir ve muhaddis olarak belirtilmekte, kayıtlarda ise, Ahi Babası olarak geçmektedir.

Ali Baba Türbesi Tire´nin doğusunda, Boynuyoğun Köyü hudutları içerisinde, Ali Baba Türbesi diye anılan yerdedir. Plan düzenlemesi bakımından da ilgi çekicidir. İki bölümden oluşan, önde sekizgen meddal bulunan, sekizgen gövdenin yüksek kasnağa oturan bir kubbe ile örtülmesinden ibaret sıvalı bir yapıdır. Düzenli bir bahçe içinde ve türbe binasının dışında yer alan çeşitli mekanların oluşturduğu bir yapı topluluğu şeklindedir.

Türbe ibadetlerin yanısıra çeşitli dini vecibelerin yerine getirildiği ve içinde çeşitli Bektaşi babalarının mezarlarının (Hasan Baba vs.) yer aldığı bir kompleks şeklindedir.

Tire´nin en düzenli türbelerinden biridir. Yaklaşık 15.000 m2 miktarlı bir arazi üzerinde yer alır. Su pınarı, kuyusu, ağaçları ve havuzu ile Batı Anadolu´daki önemli bir dergah merkezi durumundadır.

Ali Baba Türbesi, daha önceleri Gökçen adını alan Fota adlı Rum Köyünde iken, 16. yüzyılda Tire'nin Hacıköy Mezarlığı sırtlarına taşınmıştır.
Halâ burada kendi adıyla anılan Dergâh, konumu ve bakımlı arazisiyle Tire'nin gözde bir mesire yeridir.

Hacı Bektaş-ı Veli'nin arkadaşlarından Bahaddin Baba'nın oğlu Ali Baba adına yaptırılan bu Dergâh, birçok ünitelerden meydana gelmiştir.

Kaynak: A. Munis Armağan


1. Mehmed Âhir Baba:
1804 yılında nasbedildiği, Şâhkulu postnişinliğinden 1826 yılında (II. Mahmud dönemi) Bektâşî tarîkatının yasaklanması ile ayrılmış ve Şeyhülislâm Tahir Efendi fetvası mucibince İzmir'in Tire İlçesi'ne sürgün edilmiştir. 1839 yılında Hakk'a yürümüş olup, muhiblerince Tire'nin bilinen iki Bektâşî dergâhından birisi olan ve Erbain Dağı eteklerinde, Bozdağ Yaylası kurbindeki Baba Sultân ismiyle maruf Tekye'nin haziresine defnolunmuştur. Bugün yıkıntı halindeki dergâhın harab kabristanında ki kitâbesiz ve elifi taç'lı kabir kendisinindir. Baba Sultân Dergâhı'nın bir diğer ismi de "Arap Pınarı" Tekyesi'dir. Bu dergâhın faâliyetine Abdülhamid dönemi yeniden izin verilmiş olup bu yıllardaki postnişini Hacı İbrahim Baba'dır (V. 1889). Daha sonra Hacı Hüsnü Baba (V. 1916) hizmet görmüştür[1]. Bu dergâha Hacı Hüsnü Baba'dan sonra Mora-Yenişehirli Hacı Ahmed Baba (V. 1924) ve daha sonraları şair Cevdet Şimşir (Aşki) Baba postnişin olarak nasbedilmiştir. Son postnişini ise Ahmet Sırrı Dedebaba'dan 1951 yılında icâzet alan Hasan Hulki (Can) Baba olup 1967 yılında Hakk'a yürümüştür. Fıkralara konu olmuş Can Baba bu zâttır

....

Seçilen Ahmed Sırrı Dedebaba, İzmir’li Hazine Avukatı Feyzi Akeren Baba’dan, Bektaşi intisabı gören Başbakan Adnan Menderes ile (o zaman Başbakan değil) temas kurarak, Demokrat Parti yöneticileri ile Zeytinburnu ve Erenköy’de delegeleri vasıtası ile birer toplantı yapar ve Demokrat Parti’ye destek sözü vererek seçilmeleri halinde Hacı Bektaş Pirevi’nin eski statükosunun tanınarak Bektaşiliğe devri konusunda mutabakat sağlar. Demokrat Parti’nin iktidara gelmesi üzerine 677 sayılı yasa ile yasaklı olmasına rağmen Kısvey-i Ruhani’yeyi çıkarmaksızın Türkiye’ye ayak basar. Öncelikle birkaç ay Tire’de bulunan Horasanlı Ali Baba Dergâhında hizmet yapar. Daha sonra 1952 yılına kadar İstanbul’da ağırlanan Dedebaba, maalesef Demokrat Parti’nin verdiği hiçbir sözü tutmadığına tanık olur. Henüz Harab olmamış olan, Merdibanlı (Şahkulu Sultan) Dergâhında bir "ayn-ûl cemi" yönetirken polis tarafından basılarak mahkemeye sevk edilir. Mahkeme mevcut yasaya rağmen, idare-i maslahat bir karar alarak, Ahmed Sırrı Dedebaba’yı yurtdışına sürgün kararı alır.

...................