Çopur

Toroslar da yaşayan Tahtacılarda Hak’a Yürüme Geleneklerini aktarmak istedik.
Çocuk, genç, yaşlı, erkek, kadın kim olursa olsun Hak’a yürüyünce ritüeller yapılır.
Eğer can güneş battıktan sonra Hak’a yürümüş ise; evin ortasına konulur. Yeleçler ile serin tutulmaya gayret edilir. Yakınları gelir. Sabaha kadar uyumadan beklerler. Kedi ve benzeri ev hayvanlarının üzerinden atlaması. Kötü ruhların üzerinden geçmemesi için bu beklemeler yapılır. Sazandarlar gelirler, yakımcılar gelir. Önce Kul Himmet, Şahatay ve Pir Sultan Abdal’dan nefesler okunur.( en az üç nefes) Sonra yakımcılar saz eşliğinde ağıtlar yakarlar. (Felteş Dede – Ahmet Duman’ın ölü başında söylediği :

( Gerdek gecesi Hakka yürüyen genç için söylenen ağıt: HEVESLİK EYLEDİM YAVRU GETİRDİM )

“ Heveslik eyledim yavru getirdim,
O da hayal ile düşümüz meğer.
Yavrumu gözümden ıramam derdim,
O da hayal ile düşümüş meğer. “

( Bir göç sırasında yavrusunu alıcı kuşa aldıran annenin yavrusuna yakılan bir ağıt: KOZAN DAĞI- BEBEK AĞIDI )

“ Yekin kara, daylak yekin
Dört yanına ziller takın,
Al bebeğim daldan sakın.
Nenni ağ bebeğim neni

Nenni gül bebeğim neni
Getti gelmez bebek geri

Kozan dağı otu taze
Yeni haber geldi bize
Ağ bebeğim aşıp gider
Ak gedikten toza, toza

Nenni gül bebeğim neni
Getti gelmez bebek geri…”

( Geyik avına giden bir gencin, ardından yakılan : GEYİK AĞIDI)

“ Beş kardeş idik gettik geyik avına
Geyik çekti getti, kendi dağına
Töbeler töbesi gitmem geyik avına
Siz gedin kardaşlar kaldım gayada.

Altısı iride altısı görpe
Alıp görpeleri çekilmiş sarpa
Yüküm barut değil, vallahı arpa
Kaçma geyik kaçma, avcın değilim.

Esbabımı bölük, bölük bölsünler
Her birerini bir ahbabıma versinler
Nişanlımı güccük kardaşıma versinler
Kaçma geyik, kaçma avcın değilim. “


Sabah erken bir grup mezar kazmaya gider. Uzaktan gelenler ziyaret eder. Çörekler çekilir.
Cenaze yıkanır.. Genellikle kadını bu işi iyi yapan bir kadın, ya da erkek ise erkek yıkar. Su yarı ılık olur. Sonra kefenlenir. Eller üzerinden mezarlığa götürülür.ilk olarak dede veya mürebbi Türkçe olarak cenaze ritüeli yaptırır. Mezarın içine yakınlarından bir , iki kişi iner. Yukarıdan ellerle alınır, aşağıdakilere teslim edilir. İncitmeden konur. Saptırma taş veya tahtalar konur. Toprak, saman karışımı çamur edilir. Saptırmaların ucuna çamurlar konur. Mezar içindekiler dışarı çıkar. Üzerine sıra ile toprak atılır. Cenazeye katılanların hepsinin toprak atması için üçer kürek atarlar. Sonra mezarın üzeri düzlenir. Geçici mezar tahtası konulur. Ölenin yakınları üzerine su dökerler. Ellerindeki kap ile bir kerede suyu dökmeleri istenir. Üzerine çiçek konulur.

Sonra dede, veya mürebbi Türkçe duasını okur. Getirilen çörekler önce mezar kazanlara verilir. Sonra diğer gelenlere dağıtılır. Son zamanlarda çöreğin yerini şeker, lokum, bisküvi almaya başlamıştır.

Akşam olunca ölgülü yerine gelinir. Her gelen bir kap yemek getirir. O akşam cenaze evinde yemek pişmez. Bazı Tahtacı yerleşim yerlerinde o akşam horoz kesilip, getirilen yemekler ile birlikte gelenlere verilir.

Üçüncü, yedinci günlerinde çörek çekilir. Sıkma ve börek yapılır. On ikinci gün horoz kesilir. Yemek verilir. 39 gün dar’da bekleyen can için , kırkıncı gün koyun vb. kurban kesilir. Yemekler yapılır. Çevredekiler gelirler. Dede veya mürebbi yanında musahipli canlar ile birlikte kesilen horoz getirilir. Dede sofra hayırlısı verir. Yemekler yenir. Sonra Şahatay, Kul Himmet ve Pir Sultan Abdal’dan üç nefes okununur. Dede hayırlı duası verir. Can Dardan indirilir. Ölenin eşi dede’nin önüne gelir. Bakır bir kap getirir. Niyaz eder. Oradaki dede, mürebbi, musahipli canların elini öper. Sonra diğer gelenleri gezer. Onlarda onun elini öperler. Sofra hayırlısı verilir.

Ölen erkek musahipli ise, onun musahipleri kadına sahip çıkarlar. Kadın cem lere katılır. Ancak, musahiplik lokması yiyemez. Ölen kadın ise, erkek cem’lere katılır. Ancak lokma yiyemez. Erkek başkası ile evlenir ise, diğer musahipleri ile musahip sayılır. Kadın tekrar evlenir ise; evlendiği erkeğin musahipleri ile musahip sayılır.

Celal Necati Üçyıldız
celalucyildiz@hotmail.com


Kaynakça : 1. Taki Özcan Dede, Göksu Beldesi Köprübaşı Mah. Mut.
2. Mustafa Ak, Yazalanı( Mut) Cem evi Mürebbisi.
3. Felteş Dede’(Ahmet Duman) ın TRT arşivindeki 12 dakikalık söyleşisinden.

İşcanbaba

eyelpi

anlatılanlar doğru fakat biz tahtacılar ölüleri kefenleyip defnetmeyiz yıkandıktan sonra yeni kıyafetler alınır giydirilir,çiçek kokuları sürülür öyle uğurlarız yine toroslaeda yaşayan tahtacılarda cenaze beklenirken erkek kadın herkez orda bulunabilir

İşcanbaba