Derman

Babama “ biz ocak zade isek peki hangi ocaktanız” diye sordum, “Yağup Abdal – Yakup Abdal ocağındanız” dedi.[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...] “Peki şimdi biz Arap mıyız, imamlar sülalesinden miyiz” dedim; “Hayır” dedi “ dedeler Hacıbektaş’in el verip (yetiştirip), bu yolun hizmetlerini yürütmede taliplere rehber olması için gönderdiği kişilerdir, dede rehberdir, Pir yada Mürşit) değildir; Pirler, Mürşitler evladı Resul dandır, onların imamlara bağlanan secereleri vardır. Dedeler Hacıbektaş’ın yanında yetişip, onun verdiği höççetle bir yörede görev yapan alevi rehberleridir”dedi. Sonra biraz düşünüp ekledi: “O Hacıbektaş’ı tanımayan, ona bağlanmayı reddeden bazı dedelerde – özellikle Kürtler içinde var bu- kendilerinin de imamlar soyundan geldiğini, Hacıbektaş’ın büyük kardeşi olduklarını falan iddia ederler ama bu hiç kabul görmez. Doğrusuda Pirler ( Mürşitler) imamlara dayanırlar, dedeler yerli, bu toprakta yetişmiş, Hacıbektaş dergahında, yada başka bir dergahta yetişmiş, hizmet görmüş, ondan el alıp, bir yörede görevlendirilmiş rehberlerdir”[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...].
Babamın bu yaklaşımı beni bir hayli rahatlattı. Ali’de Muhammet’te Arap tırlar, Anadolu’daki hizmet götüren bunca dedenin bu soydan gelmesi mümkün görünmüyordu bana.
Zaten Alevi önderlerinin kendilerini İmamlara dayandırmak zorunda kalması, Ebe Müslüm’ün bir halk ayaklanmasıyla Emevi iktidarını yıkıp yerine Muhammet soyundandır diye Abbas oğullarını iktidara getirdiğinde, Abbas oğullarının bir hileyle Eba Müslümü saraya davet edip, orada Eba Müslümü öldürmeleriyle, başlayan “biz hatayı nerede yaptık” tartışmasının bir sonucudur. Bu olaydan sonra Aleviler biz hatayı nerede yaptık diye bir değerlendirme yapıp, bu hatalarını şöyle tespit etmişler: Biz Emevileri yıkmakta iyi ettik ama, yerine Muhammedin babadan akrabalarından Abbas oğullarını getirdik, onlarda bize ihanet ettiler; Biz imamlar soyundan, Fatime ile Aliden türeyen İmamlar soyundan birini baş etmeliydik” sonucuna varmışlar. Bu tarihten sonra Alevi önderleri büyük zorlamalarla kendilerinin de imamlar soyundan geldiğini ispat etmeye çalışmışlardır.
Aslında belimden inen (soyumdan gelen) değil izimden ( yolumdan) gelen bendendir, yol uludur dense de böyle bir zorlama hep olmuş[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...]. Bu konuyu bugün anlaşıp bir tatlıya bağlamak gerekir.

Bizim hangi ocaktan olduğumuz sorusuna tekrar dönersek: baba tarafımız Yakup Abdala, ana tarafımızda, Mazlum Abdala dayanıyormuş. Bizim ailede ana hukuku geçerlidir bende bu çevrede büyüdüm; kendimi bu tarafa daha yakın hissederim. Yakup Abdal kimdir nerelerde yaşamıştır bilmiyorum. Babaannem ( ebem- Anşa karı) bizim Aydın’dan kaçıp buralara geldiğimizi, Aydında bizimkiler yakaladıklarında boğazlarından kurşun akıtıp, çeşitli işkencelerle öldürürlermiş, ondan dolayı oradan kaçıp buraya gelmişler. Geldiklerinde göçebelermiş, çadırlarda yaşarlarmış; koyun sürülüleri, develeri vardı- varmış. Önceleri kendilerine Aydın oğulları, Aydınlar denirmiş soy adı kanunu çıkınca, bu yüzden bu adı almışız, Aydın soyadı buradan gelir” derdi. Soyun buraya gelişini, herkes böyle bilir böyle anlatır.

Benim bildiğim kadarıyla, Bektaşilikte kadınlar öncü olmuş, iyi şeylerin doğmasına, iyilikle bitecek gelişmelerin başlamasına vesile olmuş bunun haberini ilk onlar vermişlerdir.
Yukarda söylediğim gibi, Muhammet soyunu kadın tarafından yürütülür. Hacıbektaş Urum Diyarına bir güvercin donunda geldiğinde, Urum Abdalları oturmuş bir yerde cem ederlermiş, içlerindeki bir kadın “Üzerinizden bir er geçti” demiş, Hacıbektaş’ın geldiğini önce o hissedip o haber vermiş. Bu açıdan Yunus Emre’nin öyküsü de anılacak ilginç motifler taşır. İlhan Başgöz’ün eline diline sağlık, o da bunu güzel anlatır. Bir kıtlık donemin de anası Yunusa “Hacıbektaş rızk dağıtıyormuş git sende al” diye Yunusu, Hacıbektaşa gönderir. Yunus Hacıbektaş’ın “ buğday mı istersin himmet mi ?” diye sorduğunda “buğday” deyip buğdayını alıp köye gelir. Köyde anasına durumu anlatınca, anası “oğlum biz buğdayı nasıl olsa bulurduk, keşke himmet deseydin, bu buğdayı götür yeniden himmetini iste” diye Yunusu tekrar Hacıbektaş’a yollar. Bu defa geldiğinde Hacıbektaş Yunusa “sen almayınca biz o himmeti Tabduk Emre’nin emrine verdik, onun kapısına git, kısmetin orada” diye Yunusu Tabduğa gönderir. Eğer Yunus kadının sözünü dinlemese bu yola hiç giremeyecek, Yunus’ta “Bizim Yunus” olamayacaktı. Birileri kadın şeytandır onun sözünden gitme dese de Anadolu evliyaları kadınların gösterdiği yoldan giderek menzile erişmişlerdir. Anadolu Aleviliğinde her güzel şeye açılan kapılar kadınlarla açılır, her güzel yola kadınlarla başlanır.
Biz sözü yine Yunusa getirip konuyu şöyle sürdürelim. Gelenek gereği Yunus Taptuğun dergahında yetişip, “çiğ iken biştikten” sonra “Taptuğun manasını” Anadolu’ya (Urum diyarına) saçmak için, tekkeden ayrıl, kırk yıl Urum ilinde dolaştıktan sonra tekrar tekkeye döner. Döndüğünde, Taptuk çok yaşlanmış, gözleri görmez olmuştur. Yunus ana bacıdan pirini sorup sıval ettikten sonra, gönülden merak ettiği şeyi öğrenmek için “ acep beni gönlünden silmişmidir, acep beni hatırlar mı” der. Ana bacıda “bunu bilemem istersen deneyelim” der, “Taptuk sabah şafak atmadan kalkıp dışarı çıkar, sen önüne yat, o sana asasıyla dokununca bana ‘hatun burada kim var’ diye sorar bende Yunus derim eğer “hangi Yunus” derse bil ki seni unutmuş eğer ‘bizim Yunus mu’ derse bil ki seni unutmamış”. Anabacının dediği gibi yaparlar, Yunus, Taptuğun geçeceği yola yatar, Taptuk giderken ona dokunup “ hatun burada kim var” diye sorar oda “Yunus” der, Taptuk birden durup Anabacıya “bizim Yunus mu” diye seslenir. Artı Yunus her muradına ermiştir.
Dikkat edilirse bütün bunlarda etkin olan kadındır. Urum Abdalları, Anadolu Alevileri kadını küçük gören, onu şeytandır diye küçümseyen kültürlerin, düşüncelerin aksine onu da -onların küçümsediği bir çok şeyi de “Keşiş gurban eyledi yedi oğlunun başını / keşişler kurban eyledi kafirler kan eyledi.... diye küçük görülen halkları da - yüceltmişlerdir.
Ana tarafım ocak zadeliğinden çok baba tarafının ocak zadeliğini önemseyince, içimden bunları da yazmak geldi.
Saygılarımla
A.Rıza Aydın
29 temmuz 2003 Kaymak Köyü.


[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...] . Yakup Abdal’ın türbesi (mezarı) Ankara’nın Elmadağ ilçesine bağlı kendi adıyla anılan Yakup Abdal köyündeymiş; ancak Yağup Abdal köyü de şimdilerde Sünni’ymiş.

[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...] Konuyla ilgili Hacıbektaş Vilayetname’sine bakıla bilinir; orada Hacıbektaş’ın kimleri nerelere nasıl görevlendirdiği anlatılır.

[Only registered and activated users can see links. Click Here To Register...] Atilla Özkırımlı’nın kitabında bu konuyla ilgili bir kaynak görmüştüm. Burada böyle anlatılan bu konu tarihi belgelerde de incelene bilinir.

Derman

Hamza Aksüt

Değerli canlar
Ocak, bir tekke ya da dergah değildir. Ocak, bir dede/şeyh grubuyla bu gruba talip olarak bağlı olan insanların toplamı olan sosyal bir yapıdır. Ocak, bir mekan değil, sosyal bir birimdir. Örneğin, Hacı Bektaş tekkesi bir ocak değildir. Hacı Bektaş ocağı, Hacı Bektaş soyundan gelen dedelerle bu dedelere bağlı pir ocakları ve taliplerin toplamıdır. Bu anlamda, Yakup Abdal'ı bir ocak olarak değil, bir tekke olarak saymak gerekir. Bu tekkenin bulunduğu köyün halkı hangi ocağa bağlıdır, bu önemlidir. (Bildiğim kadarıyla, yazı sahibinin köyü Hacı Bektaş ocağındandır. Ancak, bu ocağa sonradan katılıp katılmadığı, gerçek dedelerle mi yoksa dikme dedelerle mi hizmetin yürütüldüğü de dikkate alınmalıdır. Hacı Bektaş ocağının son yüzyılda uyguladığı dikme dedelik, Orta Anadolu bölgesindeki Aleviliğin zayıflamasındaki en önemli birkaç etkenden biridir.)
Saygı ve sevgilerle
Hamza Aksüt